روش های تقسیم — نکته وجود محجور و غایب در صورت

هر چند در مبحث تقسیم مال مشاع روشها و حالتهای تقسیم توضیح داده شده است و خوانندگان را به جهت مطالعه کامل تر به آن بخش ارجاع میدهیم اما به اختصار در این بخش نیز به آن می پردازیم. همانگونه که بیان شد، تقسیم یا به تراضی است یا به اجبار. تقسیم به تراضی - یعنی مالکین مشاعی یا وراث با توافق و تراضی خود اموال متوفی را بین خود تقسیم میکنند و تقسیم نامه ای منعقد می نمایند. این تقسیم نامه چه به صورت عادی باشد و چه رسمی به استناد ماده ۵۹۱ قانون مدنی و عموم و اطلاق آن ماده بین وراث معتبر بوده و ارزش قانونی دارد. نکته وجود محجور و غایب در صورت وجود محجور یا غایب در بین وراث، بر اساس مدلول ماده ۳۱۳ قانون امور حسبی تقسیم ولو به تراضی حتماً باید در دادگاه و تحت نظارت مرجع قضایی انجام شود، در غیر این صورت تقسیم اعتباری ندارد حتی اگر ولی قهری محجور در قید حیات و خودش جزو ورثه باشد. دلیل وضع این مقرره حفظ حقوق محجور و غایب جهت پیشگیری از سوء استفاده های احتمالی بوده است. تقسیم به اجبار - یعنی وراث خودشان به توافق و تفاهم نرسیده اند و تقسیم اموال را به دادگاه واگذار کرده باشند. تقسیم به اجبار به چهار روش که در طول هم قرار دارند صورت می پذیرد ۱-۸ تقسیم به افراز اگر مال تجزیه پذیر باشد، تقسیم به صورت افراز انجام خواهد شد مثلاً یک تن برنج بین دو نفر مشاع باشد که به هر کدام ۵۰۰ کیلو میرسد. یا ترکه یک هکتار زمین باشد که بین ۵ فرزند مشاع بوده و همه جای زمین ارزش یکسانی داشته باشد، در این صورت به هر کدام ۲۰۰ متر به ارث می رسد. -۲- تقسیم به تعدیل یعنی مال قیمی بوده اما به صورت یکسان تجزیه پذیر نیست و برحسب قیمت طبق نظر کارشناس تقسیم می شود. مثلاً ترکه یک هکتار زمین باشد که سر نبش آن دارای ارزش بیشتری از پشت آن م. ب. و وراث ۲ پسر باشند بر همین اساس کارشناس زمین را برحسب قیمت به دو قطعه ۳۰۰ و ۷۰۰ متری تقسیم میکند. یعنی درست است که از لحاظ متراژ با هم متفاوت اند، اما از لحاظ قیمتی تساوی رعایت شده است در صورت عدم توافق وراث قطعه تقسیم شده به قید قرعه به آنها تحویل می شود. -- تقسیم به رد این نوع تقسیم را ماده ۳۱۶ قانون امور حسبی پیش بینی کرده است و در جایی کاربرد دارد که تقسیم به افراز و تعدیل امکان پذیر نیست و زمانی واقع میشود که چند مال از لحاظ ارزش متفاوت از یکدیگرند و ورثه ای که مالی را دریافت کرده که ارزش بیشتری دارد باید ما به التفاوت آن را به کسی بدهد که مالی کم ارزش تر دریافت نموده است. مثلاً ترکه یک خودروی سمند و یک خودروی سانتافه باشد و متوفی دارای دو پسر باشد اینجا هر یک از خودروها به یکی میرسد و آن ورثه ای که سانتافه را گرفته است باید ما به التفاوت آن به نسبت سهم الارث را به دیگری بدهد. -۴- تقسیم غیر مستقیم یا از طریق فروش چنانچه تقسیم مال به هیچ یک از سه طریق فوق امکان پذیر نباشد و کارشناس این قضیه را اعلام نماید یا برای محکمه محرز باشد، دادگاه حکم به فروش ترکه و تقسیم ثمن بین وراث به نسبت سهم الارث آنها صادر میکند ماده ۳۱۷) قانون امور حسبی). نکته ۱ علی الاصول تقسیم از دو طریق افراز یا فروش صورت می پذیرد. نکته ۲: اگر همه وراث راضی به فروش مال مشاع باشند و رضایت خود را کتبا اعلام نمایند، دادگاه حکم فروش مال مشاع صادر میکند و اجباری به تقسیم از نوع افراز یا تعدیل یا رد وجود ندارد.