سببیت (حقوق): حالت و صور اسباب

سبب به اعتبار این که به تنهایی موجب حادثه بوده یا این‌که همراه با مباشر موجب وقوع حادثه گردیده یا این‌که اسباب گوناگون در تحقق نتیجه نقش داشته‌اند دارای حالات مختلفی است: ۴. ۱ - تسبب محض تسبب محض در مواردی است که شخص به‌ طور مستقیم مباشر ضرر و زیان نمی‌باشد بلکه مقدمه وقوع نتیحه زیان‌باری می‌گردد، مثل این‌که شخصی در معبر عمومی چاهی می‌کند و دیگری در اثر بی‌احتیاطی در آن می‌افتد. ۴. ۲ - اجتماع سبب و مباشر اجتماع سبب و مباشر در صورتی است که وقوع نتیجه با همکاری مسبب و مباشر روی داده است، در حالت اجتماع سیب و مباشر اصولا مباشر ضامن است مگر این‌که سبب اقوی از مباشر باشد. که ب. ت. ب. همکاری و تاثیر هرکدام در وقوع نتیجه حالات متعددی می‌یابد: • سبب اقوی از مباشر است؛ ‌• مباشر اقوی از سبب است؛ ‌• سبب و مباشر هر دو یک‌سان می‌باشند. ۴. ۳ - اجتماع اسباب در این فرض اسباب متعددی در وقوع نتیجه نقش دارند و هر کدام به نوعی در نتیجه مؤثر هستند. در این حالت اجتماع اسباب یا به نحو طولی است یا به نحو عرضی. اجتماع طولی اسباب در صورتی است که هر کدام از سبب‌ها به نحوی در دیگری مؤثر باشد تا این‌که موجب نتیحه نهایی می‌گردد. قانون مجازات اسلامی در ماده ۳۶۴ به این حالت نظر داردو سبب مقدم در تاثیر را ضامن می‌داند. برای مثال شخصی دیگری را مجروح می‌سازد او را به بیمارستان منتقل می‌کنند در بیمارستان پرستار به او داروی اشتباهی می‌دهد و در اثر آن بیمار فوت می‌کند. اجتماع عرضی اسباب، در صورتی است که چند نفر با یکدیگر سبب وقوع جنایتی گردیده‌اند و در اثر اعمال آن‌ها جنایتی روی داده است. مثل این‌که شخصی غذای فردی را آلوده به سم کند و دیگری قهوه او را آلوده کند و مقتول در نتیجه تاثیر هر دو بمیرد. قانون مجازات اسلامی، در ماده ۳۶۵ به این حالت نظردارد و همه آن‌ها را به‌ طور مساوی ضامن می‌داند. منبع: قانون مجازات اسلامی، ماده ۳۶۳ · قانون مجازات اسلامی، در ماده ۳۶۴ · قانون مجازات اسلامی، در ماده ۳۶۵