سببیت (حقوق): سبب و اصطلاحات مشابه

در بسیاری از موارد تشخیص سبب از میان شرایط گوناگونی که زمینه وقوع فعل زیان بار را فراهم می‌آورد، همانند علت و شرط، کار آسانی نمی‌باشد و با اشکال مواجه می‌گردد، می‌توان گفت: • وجه مشترک سبب و شرط : با عدم وجود هر یک از آن‌ها حادثه منتفی است و هر دوی آن‌ها لازمه برای وقوع ضرر می‌باشد؛ • وجه تفاوت سبب و شرط: میان وجود سبب و ورود ضرر ملازمه‌ای وجود دارد و از وجود سبب به ناچار حادثه روی می‌دهد، ولی میان وجود شرط و وقوع ضرر ملازمه وجود ندارد و با وجود شرط حادثه امکان دارد؛ • تفاوت سبب و علت : سبب غیر از علت است، می‌توان علیت را به زنجیره‌ای تشبیه کرد که حلقه‌های آن‌را سبب‌های گوناگون تشکیل می‌دهد. به‌ طور مثال الف به سراغ ب می‌رود و به او پیشنهاد رفتن برای شنا به رودخانه را می‌دهد و همراه یکدیگر عازم رودخانه می‌شوند. در هنگام شنا ب غرق می‌شود و فوت می‌کند. الف در این مثال به عنوان شرط است، چون اگر به او پیشنهاد نداده بود شنا و غرق اتفاق نمی‌افتاد. ولی این‌گونه نیست که الزاما پیشنهاد او باعث ایجاد حادثه گردیده باشد. علت حادثه، خطای شخص ب م. ب. که می‌تواند ناشی از منشاهای متفاوتی باشد مانند: خطای در شنا یا خطای در علم به عمق رودخانه. سبب در مثال مذکور شنا کردن در رودخانه است که با فرض وجود آن غرق شدن ایجاد می‌گردد و با عدم آن اتفاقی روی نمی‌دهد. منبع: حقوق جزای عمومی/ تهران، انتشارات میزان، ۱۳۸۳، چاپ: ششم، ج۱، ص۱۵۳