سمرة بن جندب فزاری: سمرة در دوران معاویه

اوج جنایات و کشتارهایی که سمرة انجام داده است، در دوران زمام‌داری معاویه است. ۴. ۱ - سمرة و ولایت بصره وقتی که معاویه عمال خ. ر. ب. سرتاسر سرزمین‌های اسلامی‌گسیل داشت، « زیاد بن ابیه » را در سال ۴۵ هجری حاکم بصره نمود. در سال ۵۰ هجری که زیاد از سوی معاویه به عنوان والی کوفه برگزیده شد، وی سمرة را جانشین خود در بصره قرار داد. وی در مدت شش ماهی که در بصره بود جنایات فراوانی انجام داد. ۴. ۲ - جنایات سمرة طبری‌ در حوادث‌ سال‌ پنجاهم‌ آورده است که « محمد بن سلیم » گفت‌: من‌ از « انس‌ بن‌ سیرین » ‌ سوال‌ کردم‌: آیا سَمرة‌ بن‌ جندب‌ کسی‌ را هم‌ کشته‌ است‌؟! ۱. گفت‌: «مگر می‌توان‌ تعداد کشته‌ شدگان‌ به‌ دست‌ سمرة‌ را به‌ حساب‌ آورد؟! زیاد بن‌ ابیه‌ در وقتی‌ که‌ خودش‌ والی‌ بصره‌ و کوفه‌ بود از جانب‌ معاویه‌ به‌ کوفه‌ آمد، سمرة را جانشین‌ خود در بصره‌ کرد و او در مدّت‌ شش‌ ماه‌، هشت هزار نفر‌ از مردم‌ را کشت‌. زیاد به‌ وی‌ گفت‌: آیا نترسیدی‌ از این که‌ شاید در میانشان‌ یک‌ نفر بی‌گناه‌ بوده‌ باشد؟! سَمَرَه‌ گفت‌: اگر هشت‌ هزار دیگر نیز به‌ مقدار آن‌ها می‌کشتم‌ هرگز باکی‌ نداشتم‌! ۲. ۳. یکی دیگر از جنایات سمرة این است که شخصی به نام «عَوْف» ‌ روایت‌ نموده‌ است که سَمَرة‌ بن‌ جُنْدب‌ از مدینه‌ به‌ کوفه‌ برمی‌گشت‌. چون‌ به‌ خانه‌های‌ بنی‌اسد رسید، مردی‌ از بعضی‌ از کوچه‌هایشان‌ بیرون‌ آمد که‌ با اوَّل‌ خیل‌ و لشگر وی‌ برخورد کرد. یکی از لشگریان‌ به‌ وی‌ حمله‌ برد و از روی‌ سرکشی‌ و بازی‌ و بدون‌ جهت‌ حربه‌ای‌ به‌ او زد. پرسید: این‌ چه‌ واقعه‌ای‌ است‌؟! گفتند: اوائل‌ لشگر امیر بدو اصابت‌ کرده‌ است‌. عبدالملک بن حکیم، از حسن بصری نقل می‌کند که می‌گفت: مردی از اهل خراسان به بصره آمد. در همان هنگام، سمرة که رئیس شرطه‌های زیاد بود. مادر هر دو سمیه، کنیز حارث بن کلده است. گفت: ‌ای سمرة! مگر نشنیده‌ای که خداوند متعال می‌فرماید: «همانا آن کس که زکات می‌پردازد و نام پروردگارش را یاد می‌کند و نماز می‌گزارد رستگار است»؟ گفت: برادرت مرا به این کار فرمان داد. نزد او رفتیم و دیدیم سمرة بن جندب است. کنار یکی از پاهایش شراب و کنار پای دیگرش یخ بود. گفتیم: این چیست؟ گفتند: گرفتار نقرس است. در همین حال گروهی پیش او آمدند و گفتند: ‌ای سمرة فردا پاسخ خدای خود را چگونه می‌دهی؟ مردی را پیش تو می‌آورند و می‌گویند از خوارج است، فرمان به قتل او می‌دهی، سپس یکی دیگر را می‌آورند و می‌گویند آن‌که کشتی از خوارج نبوده است، بلکه جوانی بوده است که در پی کار خود بوده و اشتباه شده است و آن خارجی همین یکی است که حالا آورده‌ایم و به کشتن دومی‌اشاره می‌کنی. سمرة گفت: چه عیبی در این کار است. اگر از اهل بهشت بوده به بهشت می‌رود و اگر دوزخی بوده به دوزخ می‌رود. ۴. ۳ - سمرة و جعل حدیث سمرة بن جندب کسی است که معاویه صد هزار درهم به او داد و گفت آیه ی «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ» ؛ که همه می‌گفتند در شان امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) نازل شده است را، با جعل یک حدیث از سوی پیامبر، آن را به عبد الرحمن بن ملجم مرادی منسوب کن. تا این که با افزایش مبلغ به ۴۰۰ هزار درهم، قبول کرد و این جعل را انجام داد. ۴. ۴ - عزل از ولایت بصره پس از این که «زیاد بن ابیه» در سال ۵۳ هجری از دنیا رفت، معاویه به جای او، سمرة را بر حکومت بصره گماشت. سمرة تا شش ماه و برخی گفته‌اند تا هجده ماه در بصره بود و در سال ۵۴ از این منصب عزل شد. بعد از این که معاویه او را عزل نمود، بسیار ناراحت و عصبانی شد و گفت: لعنت خدا بر معاویه. اگر من خداوند را به‌اندازه معاویه می‌شناختم و اطاعت می‌کردم هرگز دچار عذاب خداوند نمی‌شدم. منبع: الکامل، ج۳، ص۴۶۱، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ · تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۶و۲۳۷، تحقیق محمد ابو الفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷، چاپ دوم · تاریخ طبری، ج۵، ص۲۳۷، تحقیق محمد ابو الفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷، چاپ دوم · الکامل، ج۳، ص۴۶۳، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ · اسدالغابه، ج۵، ص۴۷۸، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق · اعلی/سوره۸۷، آیه۱۴-۱۵ · انساب الاشراف، ج۵، ص۲۱۰، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق، چاپ اول · شرح نهج البلاغه، ج۴، ص۷۷، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، قم، ۱۴۰۴ق · بقره/سوره۲، آیه۲۰۷ · الغارات، ج۲، ص۸۴۰و۸۴۱، تحقیق جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۳ش · بحارالانوار، ج۳۳، ص۲۱۵، بیروت، مؤسسه الوفاء، لبنان، ۱۴۰۴ق · البدایه و النهایه، ج۸، ص۲۸۴، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷ق · ج۵، ص۲۹۱، تحقیق محمد ابو الفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ۱۳۸۷، چاپ دوم