سوره حمد: مکان نزول

اختلاف درباره مکی یا مدنی بودن سوره حمد ثمره تفسیرى ندارد؛ زیرا مشتمل بر آیه اى نیست که معنایش به اختلاف نزول، مختلف و متفاوت شود. ۴. ۱ - مدنی در باب مکّی یا مدنی بودن سوره حمد، از مجاهد بن جبر گزارش کرده‌اند که این سوره مدنی است، اما این قول، لغزشِ مجاهد قلمداد شده است. ۴. ۲ - مکی و مدنی بعضى قائلند که خدای سبحان براى تشریف این سوره و تاءکید بر اهمیت آن، دوبار ( یک بار در مکه و بار دیگر در مدینه ) آن را فرو فرستاده است. بدین ترتیب نزول آن یک بار پیش از هجرت و دیگر بار پس از هجرت بوده است تا عظمت شأن و بزرگی مقدارش بهتر شناخته شود. با آن‌که این قول به خودی‌خود محتمل به نظر می‌رسد، دلیلی بر صحت آن اقامه نشده است، البته دور نمی‌نماید که علت نام‌گذاری آن به سبع‌المثانی نیز همین باشد. ۲- در روایات فریقین آمده است که قوام نماز به سوره مبارکه فاتحة الکتاب است: «لا صلاة الا بفاتحة الکتاب» و نماز، پیش از هجرت در مکه تشریع شده است. مانند: نزلت فاتحة الکتاب بمکة من کنز تحت العرش در جوامع روایى شیعى نیز حدیثى به این صورت از آن حضرت (علیه السلام ) نقل شده است: فاول ما نزل علیه بمکة فاتحة الکتاب... . منبع: ج۱، ص۲۳ · ج۱، ص۴۶، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، (قاهره ۱۹۶۷)، چاپ افست قم ۱۳۶۳ش · کشاف ج۱، ص۱ · ج۱، ص۲۰ · ج۱، ص۴۱۸، بیروت ۱۴۰۸/۱۹۸۷ · ج۱، ص۴۷، چاپ محمد ابوالفضل ابراهیم، (قاهره ۱۹۶۷)، چاپ افست قم ۱۳۶۳ش · ج۱، ص۱۲۵، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · بْعًا حجر/سوره۱۵، آیه۸۷ · ج۸۹، ص۲۳۵ · ج۱، ص۱۹۶ · علق/سوره۹۶، آیه۹-۱۰ · ج ۲۰، ص ۳۲۵ · درالمنثور ج ۱، ص ۱۰ · طبرسی، مجمع البیان ج۱۰، ص ۲۱۲ · ج۸۲، ص۵۲