سیستم بین المللی جبران خسارت و قانون حاکم

حوادث رانندگی چون ضایعه مشترک نظام های حقوقی و مهمترین فعل زیانباری است که قربانیان بسیار به بار می آورد کشورها را به همکاری بین المللی در زمینه کاهش آن و جبران خسارت بی تکلف زیان دیدگان تشویق نموده است. سازمان ملل متحد نیز در یکی از برنامه های خود به این موجبها پرداخته زیرا شدت صدمات و جان باخته های این حوادث امنیت بین المللی را در خطر افکنده ۲۴۶ یکی از رویکردهای مناسب بعد از جنگ دوم جهانی به ویژه در کشورهای اروپایی برای ترمیم صدمات زیان دیدگان تسهیل حمل و نقل و عبور وسایل نقلیه از مرزهای بین المللی ۴۴۶ دکتر … سازمان ملل متحد و مقابله با بحران جهانی سوانح رانندگی مجله پژوهشهای حقوقی، سال ششم شماره ۱۲ پاییز و زمستان ۱۳۸، صص ۲۵۱ الی ۲۶۲ است که از سوی کارگروه کمیته حمل و نقل کمیسیون اقتصادی اروپا صورت گرفت. این برنامه که به سیستم کارت سبز معروف است و سبب شده تا سیستم های مشابه مانند کارت سفید ۲۲۸ نیز در سایر زمینه ها آغاز شود در صدد است تا با صدور اسناد بیمه ای مشترک پوشش بیمه اجباری را به طور عمومی در سطح کشورهای عضو اعمال نماید ای مانع از ورود یا خروج وسایل نقلیه نشود و احساس خطر در پی نداشته باشد. از سال ۱۹۵۲ این طرح به مرحله اجرا درآمد و در حال حاضر ۴۵ کشور عضو آن هستند که کشورهای اروپایی روسیه و بخشی از مدیترانه را شامل می شود. برای عضویت کشورها چند شرط لازم است: ۱ - قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی برای حوادث رانندگی تصویب نموده باشند و بیمه اجباری حاکم باشد؛ ۲ دفتری در کشور خود و تحت نظارت کشور محل تأسیس نمایند - اعتبار گواهی بیمه ای کارت سبز) صادره از سایر کشورهای عضو را مورد تأیید قرار دهند؛ ۴- تضمین دهند که هیچ مانعی برای عبور وسایل نقلیه از کشور خود ندارند. ایران نیز در تاریخ ۱۳۵۶/۳/۵ و به موجب قانون الحاق دولت ایران به سیستم بین المللی بیمه مسئولیت مدنی وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث کارت سبز به این سیستم ملحق گردید و مقررات داخلی آن را لازم الاجرا دانست. به موجب قانون مذکور که به صورت ماده واحده م. ب. بیمه مرکزی ایران مجاز است دفتر ایرانی بیمه بین المللی مسئولیت مدنی دارندگان وسائط نقلیه موتوری زمینی کارت سبز را در تهران دائر کند نسبت به الحاق آن دفتر به سیستم بین المللی بیمه مزبور اقدام نماید. کلیه مؤسسات بیمه ایرانی مجاز به انجام عملیات بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در قبال شخص ثالث ملزم به قبول عضویت دفتر مزبور می باشند ترتیب اجرایی این قانون به موجب آیین نامه ای خواهد بود که به تصویب شورای عالی بیمه خواهد رسید ۱۳ - سیستم بین المللی جبران خسارت و قانون بیمه اجباری ۱۳۹۵ به موجب ماده ۷ قانون مذکور دارندگان وسیله نقلیه موتوری زمینی که از خارج وارد ایران می شوند در صورتی که خارج از کشور وسیله نقلیه خود را در مقابل خساراتی که بر ۴۴۸ - طرحی که قرار است بین کشورهای عضو اکو به وجود آید و مانند طرح کارت سبز عمل میکند. اثر حوادث ناشی از آن به موجب بیمه نامه ای که از طرف بیمه مرکزی معتبر شناخته میشود بیمه نکرده باشند، مکلفند هنگام ورود به مرز ایران وسیله نقلیه خود را در قبال خسارتهای بدنی و مالی که در اثر حوادث نقلیه مزبور یا محمولات آنها به اشخاص ثالث وارد می شود حداقل به میزان مندرج در ماده (۸) این قانون بیمه کنند همچنین دارندگان وسیله نقلیه ایرانی که از کشور خارج میشوند موظفند هنگام خروج با پرداخت حق بیمه مربوط، وسیله نقلیه خود را در مقابل خساراتی که بر اثر حوادث نقلیه مذکور در خارج از کشور به اشخاص ثالث ایرانی وارد و نیز بیمه حوادث رانندگی موضوع ماده (۳) این قانون بیمه کنند. در غیر این صورت از تردد وسایل مزبور توسط مراجع ذیربط جلوگیری می شود. بنابراین وسیله نقلیه ای که وارد کشور می شود باید همراه بیمه نامه باشد و اگر این بیمه از طریق سیستم کارت سبز تهیه شود اشکالی پیش نمی آید در غیر این صورت صرف دریافت و داشتن بیمه نامه از کشور خارجی کافی نیست مگر این که طبق قانون آن کشور و تعهدات بیمه گر پوشش بیمه و جبران خسارت خارج از مرز آن کشور برای مثال در سرزمین ایران نیز اعمال شود و مانند حکم ماده ۲۰ قانون ایران نباشد. علاوه بر آن با فرض چنان شرطی باز هم لازم است که بیمه مرکزی ایران بیمه نامه را تایید نماید تا با اشکالات اجرای قانون حاکم و نحوه اجرای رأی و دریافت خسارت از بیمه گر خارجی زیان دیده را دچار سختی ننماید زیرا هیچ تضمینی برای اجرای تعهدات بیمه گر خارجی وجود ندارد. در هر حال اگر غیر از سیستم کارت سبز بیمه نامه ای مورد تأیید بیمه مرکزی ایران قرار گیرد، باید دشواری قانون حاکم بر قرارداد بیمه و نحوه جبران خسارت را ملحوظ داشت. بنابراین تأیید بیمه نامه خارجی از سوی بیمه مرکزی ایران باید با در نظر گرفتن امکان جبران خسارت باشد و به وحدت یا نزدیک بودن حقوق بین الملل خصوصی آن کشور با حقوق ایران توجه شود. در مورد خروج وسایل نقلیه از ایران چون ممکن است دارنده چنین وسیله ای باعث خسارت به دیگران شود قسمت دوم ماده ۷ به این امر اشاره نموده است. در این موارد زبان دیده ممکن است از اتباع ایران یا خارج باشد. همچنین می تواند از زمره سرنشین های وسیله نقلیه مانند کاروان های زیارتی یا خارج از وسیله نقلیه باشد که نحوه جبران خسارت و پوشش بیمه ای آنها دشواری های حقوقی دارد. اگر کشوری که وسیله نقلیه از ایران وارد آن می شود عضو سیستم کارت سبز باشد، جبران خسارت تابع مقررات مذکور است اما اگر این وضعیت حاکم نباشد چه قانونی اعمال میشود و جبران خسارت چگونه خواهد بود؟ پاسخ این پرسش بعد از بررسی قانون حاکم بر مسئولیت مدنی روشن میشود. ۱-۴ - قانون حاکم بر حادثه رانندگی مسئولیت مدنی) نظریات مختلفی در مورد قانون حاکم بر مسئولیت مدنی به طور کلی و حوادث رانندگی به نحو خاص مطرح شده و هر نظام حقوقی بسته به وضعیت خود راه حلی را برگزیده ۲۲۹ یکی از مهمترین راه حل ها، قانون حاکم بر محل وقوع فعل زیانبار م. ب. که هنوز هم مورد استفاده بیشتر نظام های حقوقی است. در این نظر، وقوع فعل زیانبار و خسارت ناشی از آن سبب ایجاد حق می شود و وابستگی آن به قانون محل برای تعیین شرایط ثبوت و مطالبه حق باعث اعمال قانون همان محل میشود.