شرایط توبه: انواع حقوق و توبه آن‌ها

براین اساس، مردم و مؤمنان دارای سه نوع حق، ‌احترام و مصونیّت می‌باشند؛ به موازات همین سه حق ممکن است سه نوع ظلم و ستم به آنان روا گردد و بر همین پایه، سه نوع توبه هم واجب می‌گردد که‌ اندکی به توضیح آن می‌پردازیم: ۹. ۱ - تجاوز به مال همان‌طور که در روایت نبوی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) خواندیم، مال و دارایی مؤمن و گاهی اموال دیگران محترم است و مصونیت دارد و اتلاف و تجاوز و تصرّف در آن مجاز نیست. پیرمردی که در دستگاه بنی امیه در عصر حجّاج بن یوسف ثقفی ، مسؤولیت داشت و اموالی نیز‌ اندوخته بود. آری موضوع ضربه به جان و بدن افراد، تا آن حد مورد اهمیّت و مؤاخذه است که حتی خداوند هم از آن صرف‌نظر نمی‌کند! اضافه بر لطمه جسمی و بدنی که ظلم و ستم در حقّ دیگران است، اگر کسی با ترساندن و‌ اندوهگین ساختن، آزردن و خلاصه ضربه بر اعصاب و روان کسی موجبات ناراحتی او را فراهم آورد، در صورتی توبه او پذیرفته می‌گردد که همه ضربه‌ها و خسارت‌های وارده را جبران نماید. و اگر چنین نکند، در دنیا و آخرت ، کیفر کردار ناروای خویش را خواهد دید. این جهان کوهست و فعل ما نِدا سوی ما آید، نداها را صدا ۹. ۳ - ضربه به آبرو عِرض و آبروی افراد هم، دارای حرمت و مصونیّت فوق‌العاده‌ای است و اگر به وسیله غیبت ، تهمت ، افشاگری و هر گونه رفتار دیگری، مورد آسیب و ضربه قرار گیرد، ظلم بزرگی د. ح. او شده و گناه‌کار متجاوز، به شرطی می‌تواند توبه کند که هر زیانی را وارد آورده و هر حیثیّتی را به باد داده، به صورت اول برگرداند: آیا این کار امکان دارد؟ آیا اگر حیثیت مؤمنی بدین وسایل شکسته شد و در نظر مردم بی‌اعتبار و بی‌آبرو گردید، می‌توان آن را بازگرداند؟ متجاوزان چگونه می‌توانند از این کارها توبه کنند؟ و آب رفته را به جوی بازگردانند؟! خداوند سبحان حقوق بندگانش را بر حقوق خودش مقدم قرار داده پس کسی که برای ادای حقوق بندگان به پاخیزد برای ادای حقوق الهی هم به پاخواسته است.» منبع: اصول کافی، ج۲، ص۳۳۱ · اصول کافی، ج۲، ص۴۴۳ · مثنوی معنوی، دفتر اول، بیت ۲۱۵ · خصال صدوق، ص۴۴۸ · غررالحکم، ج۱، ص۳۷۳