شرط ضمن عقد: شرط فاسد

۵. ۱ - سرایت فساد شرط به عقد شرط فاسد شرطی را گویند که شرایط صحت شرط را نداشته باشد. بر شرط فاسد اثری مترتب نمی‌گردد، لیکن آیا وجود آن ضمن عقد موجب بطلان عقد نیز می‌شود یا نه؟ فساد شرط گاه موجب اختلال در عقد و فقدان شرطی از شرایط آن می‌شود، مانند شرط مجهول که موجب غرر در اصل معامله می‌گردد و گاه موجب انطباق عنوانی که بر اثر آن از معامله سلب مشروعیت می‌شود، مانند شرط شراب درست کردن در معامله انگور و یا بت ساختن در معامله چوب که موجب می‌گردد معامله مصداق اکل مال به باطل شده و از مشروعیت بیفتد. در هر دو صورت، شک و بحثی در بطلان عقد به فساد چنین شرطی نیست؛ لیکن بحث درصورتی است که عقد، همه شرایط صحّت را داشته باشد و تنها مشکل آن فساد شرط باشد. در این صورت آیا فساد شرط به عقد سرایت می‌کند و موجب فساد آن می‌گردد یا نه؟ مسئله اختلافی است. قول نخست به مشهور متأخران، بلکه اکثر فقها نسبت داده شده است. برخی نیز در مسئله توقف کرده‌اند. ۵. ۲ - ترتب خیار بر فساد شرط بنابر قول به صحّت عقد با فساد شرط، آیا در صورت جهل مشروط له به فساد شرط ، حق خیار برای وی ثابت می‌شود و در نتیجه می‌تواند عقد را فسخ کند یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. برخی قول دوم و گروهی قول نخست را برگزیده‌اند. برخی نیز میان شرط فعل و نتیجه و میان شرط وصف تفصیل داده و خیار را تنها در صورت فساد شرط فعل و نتیجه ثابت دانسته‌اند. ۵. ۳ - عدم صحّت عقد با اسقاط شرط بنابر قول سرایت فساد شرط به عقد و بطلان عقد به سبب آن، آیا اسقاط شرط فاسد از جانب مشروط له، موجب صحت عقد می‌شود یا نه؟ مراد از اسقاط شرط معنای معروف اسقاط نیست؛ زیرا بر شرط فاسد اثری مترتب نیست تا قابل اسقاط باشد؛ بلکه مراد رضایت مشروط له به عقد بدون شرط فاسد است. گروهی به عدم صحّت عقد با اسقاط شرط فاسد تصریح کرده و برخی درمسئله تردید و توقف نموده‌اند. منبع: جواهر الکلام ج۲۳، ص۲۱۱-۲۱۲ · شرح خیارات اللمعة، ص۲۳۴-۲۳۵ · العناوین ج۲، ص۳۶۲ · کتاب المکاسب ج۶، ص۱۰۰ · کتاب المکاسب ج۶، ص۱۰۱ · حاشیة المکاسب (یزدی) ج۲، ص۱۴۰ · القواعد الفقهیة (بجنوردی) ج۴، ص۲۱۵ · کتاب المکاسب ج۶، ص۱۰۲ · تذکرة الفقهاء ج۱۰، ص۲۵۵