شیوه ی آزاد کردن تضمین انجام تعهدات — منظور از تصویب صورت مجلس تحویل موقت

در اصل تضمین های پیمانکار باید آزاد شود مگر در موارد استثنایی که ممکن است از طرف کارفرما وجوه آنها ضبط و به خزانه ی دولت واریز گردد. در اینجا به نحوه ی آزاد کردن تضمین های پیمانکار از جانب کارفرما می پردازیم و آزاد کردن تضمین انجام تعهدات را با تضمین حسن انجام کار به طور جداگانه مطالعه میکنیم. تضمین انجام تعهدات پس از تصویب صورت مجلس تحویل موقت با رعایت مفاد تبصره ی (۱) ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان آزاد میشود اما چگونگی آزاد کردن آن تابع شرایطی است که ذیلاً خواهیم دید: چنانکه خواهیم دید، تحویل موقت مرحله ی پایان تعهدات اصلی پیمانکار در برابر کارفرماست. البته پیمانکار پس از تحویل موقت تعهدات ناچیز و کم اهمیتی هم دارد که در مقایسه با تعهدات پیش از تحویل موقت، قابل ملاحظه نیست. پس، چون با تحویل موقت تعهد اصلی پیمانکار در پیمان ساقط میشود موجبی برای بقای تضمین انجام تعهدات در ید کارفرما وجود ندارد. از این رو، ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان تکلیف کارفرما را در این خصوص به صورت زیر روشن می کند: «کارفرما تضمین انجام تعهدات را پس از تصویب صورت مجلس تحویل موقت، ب. ت. ب. تبصره یک این ماده آزاد می کند. منظور از تصویب صورت مجلس تحویل موقت بخشی از ماده ۳۹ شرایط عمومی پیمان است که به موجب آن هرگاه هیأت تحویل، عیب و نقصی در کارها مشاهده نکند، اقدام به تنظیم صورت مجلس تحویل موقت می نماید. صورت مجلس تحویل موقت را به همراه نتیجه آزمایشهای انجام شده، برای کارفرما ارسال می کنند و نسخه ای از آن را نیز تا ابلاغ از سوی کارفرما، در اختیار پیمانکار قرار میدهند. کارفرما پس از تأیید، تحویل موقت عملیات موضوع پیمان را به پیمانکار ابلاغ می نماید. با این حال باید دید تضمین انجام تعهدات دقیقاً در چه زمانی آزاد میشود. تبصره (۱) ماده ۳۴ شرایط عمومی پیمان می گوید: حداکثر تا یک ماه پس از تحویل موقت، آخرین صورت وضعیت موقت طبق ماده ۳۷، بدون منظور داشتن مصالح پای کار تنظیم میشود. هرگاه بر اساس این صورت وضعیت پیمانکار بدهکار نباشد یا جمع بدهی او از نصف کسور تضمین حسن انجام کار کمتر باشد، ضمانت نامه انجام تعهدات بی درنگ آزاد می شود. آخرین صورت وضعیت موقت را پس از تحویل موقت پیمانکار به کارفرما تحویل میدهد این صورت وضعیت را اصطلاحاً در عرف پیمانکاری به غلط صورت وضعیت ما قبل آخر» نیز می گویند. این صورت وضعیت مانند صورت وضعیتهای ماهانه ی موضوع ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان تهیه میشود. صورت وضعیت موصوف در واقع آخرین صورت وضعیتی است که پیمانکار از طریق مهندس مشاور به کارفرما تسلیم میکند. با بررسیهای به عمل آمده توسط مهندس مشاور در این صورت وضعیت، دو حالت قابل پیش بینی است: الف - پیمانکار بدهکار نیست یا جمع بدهی او از نصف کسور تضمین حسن انجام کار کمتر است. ب - پیمانکار بدهکار است و بدهی او از نصف کسور تضمین حسن انجام کار در حالت نخست، ضمانت نامه ی انجام تعهدات پیمانکار بی درنگ آزاد میشود ولی، در حالت دوم، ضمانت نامه ی انجام تعهدات وی آزاد نمی شود مگر طی دو مرحله ی زیر: