صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیر منقول — نکات پیش گفته ما را به این

دیوان عالی کشور گردید. در این رأی استدلال شده که ماده ۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی سال ۱۳۱۸ (ماده ۲۲ ق.آ.د. م) صرفاً ناظر به دعاوی مربوط به اصل شرکت و دعاوی بین شرکت و شرکا و اختلافات حاصله بین شرکا و غیره است و بنابراین دعاوی مزبور شامل دعاوی مربوط به مال غیر منقول موضوع ماده ۲۳ قانون مارالذکر (ماده ۱۲ ق.آ.د. م) نمی گردد و طبعاً رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیر منقول است. با این ترتیب رسیدگی به دعوای مال غیر منقول مربوط به شرکت، اعلام شد. به نظر می رسد در اختلاف آراء میان شعب دیوان عالی کشور که منتهی به صدور رأی وحدت رویه گردید، عبارت ... دعاوی اشخاص خارج بر شرکت ... در ماده ۳۶ ق.آ.د.م سابق بیشتر ایجاد شبهه کرد. چون دعاوی اشخاص خارج از شرکت که علیه شرکت اقامه میشود، حسب ظاهر و اطلاق آن شامل دعاوی مربوط به اموال غیر منقول نیز می گردد. ولی با این وجود دیوان عالی کشور در این تقابل جانب استدلال و رأی شعبه ۲۴ دیوان عالی کشور را گرفت و را برگزید. در ماده ۲۲ ق.آ.د.م، عبارت پیشین به عبارت ... دعاوی اشخاص دیگر علیه شرکت ... تغییر یافت که تفاوت معنا داری میان این دو عبارت به چشم نمی خورد. نکات پیش گفته ما را به این رویکرد می رساند که مفاد و حکم مقرر در ماده ۱۲ ق آ.د.م، حکمی استثنایی محسوب نمی شود، بلکه همانطور که گفته شد حکمی عام و ا با مورد لحاظ قرار دادن این امر که اصولاً بر طبق ماده ۵۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی و بند ۲ ماده ۲۳ قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب دیوان عالی کشور در اظهار نظر در مورد صلاحیت محلی وارد نمی شود، چون به موجب ماده مستقل راجع به دعاوی مربوط به اموال غیر منقول است. مقنن خواسته تا دعاوی مربوط به اموال غیر منقول را از دعاوی راجع به اموال منقول جدا سازد. به همین علت نیز حکمی ویژه و مستقل برای آن در نظر گرفته است. نگارنده بر این باور است که قانونگذار چه در ماده ۲۳ ق.آ.د.م سال ۱۳۱۸ و چه در ماده ۱۲ ق.آ.د.م در سال ۱۳۷۹، نظر بر وضع یک حکم استثنایی در برابر ماده ۲۱ ق.آ.د.م و ماده ۱۱ ق.آ.د.م نداشته است، بلکه دو حکم مستقل را در کنار هم جای داده که هر یک دارای موضوعی مستقل و متفاوت از دیگری است؛ اولی در ماده ۱۱ ق.آ.د.م برای دعاوی راجع به اموال منقول وضع شده و دومی در ماده ۱۲ ق.آ.د.م برای دعاوی راجع به اموال غیر منقول به تصویب رسیده است. اگر موضوع ماده ۱۱ آن قانون را ناظر به دعاوی مربوط به اموال منقول بدانیم که به نحو عام همین طور هم هست، دعاوی راجع به اموال غیر منقول را که موضوعی کاملاً متفاوت دارد نباید در بطن ماده ۱۱ آن قانون جای داد. ضمن آن که یکی از شرایط اساسی حکومت اصل و استثنا و عام و خاص در علم اصول، وحدت موضوع میان آن دو است؛ اگر میان اصل و استثنا موضوعی واحد و یکسان در میان نباشد و به تعبیری وحدت موضوعی نداشته باشند، اصل و استئنا منتفی میشود؛ چون نه اصلی باقی می ماند و نه نه استثنایی البته این تفسیر در صورتی درست است که ماده ۱۱ ق.آ.د.م را تنها ناظر به دعاوی راجع به اموال منقول بدانیم. قطع نظر از مطالب بالا که بیشتر نقدی بر اصل شمردن صلاحیت مقرر در ماده ۱۱ ق.آ.د.م و استثنایی تلقی کردن صلاحیت موضوع ماده ۱۲ ق.آ.د.م است، از آراء هیات عمومی دیوان عالی کشور که متضمن تفسیر مفاد ماده ۲۱ ق.آ.د.م و ماده ۱۱ ق.آ.د.م دایر بر قاعده عمومی صلاحیت نسبی دادگاه محل اقامت خوانده است به سهولت نمی توان گذشت. زیرا هیأت عمومی دیوان عالی کشور حتی آنجا که نمی خواسته به صلاحیت دادگاه محل اقامت خوانده حکم بدهد، به اصل این صلاحیت و تصریح و تأکید کرده است. ب - ۴ - ضابطه تعیین صلاحیت به اعتبار محل وقوع مال خوانده در حقوق خارجی تعیین صلاحیت برای دادگاهی ایالتی آمریکا در مواقعی بر پایه دعاوی عینی راجع به شخص خوانده اثبات و تحصیل کند و از این طریق از ایالت محل سکونت و اقامت عینی دعوای راجع به اموال خوانده است و خواهان دعوای خود را نسبت به اموال خوانده اقامه میکند. ب. ت. ب. مطالب بالا تعیین صلاحیت بر پایه دعوای عینی ناظر به صلاحیت رسیدگی به دعوایی است که اموال موضوع دعوا و متعلق به خوانده در قلمرو ایالتی که دادگاه در آن مستقر است و طرفهای دعوا نیز اختلاف خود را در آن ایالت اقامه نموده اند، قرار دارد. در این مورد صلاحیت نسبت به طرف دعوا از طریق مالکیت طرف (خوانده) بر مال ایجاد میشود. در صلاحیت عینی دادگاه راجع به حقوق مرتبط با مال مزبور تصمیم می گیرد و این تصمیم نسبت به هر طرفی که نفعی را ادعا می کند، الزام آور است. می گیرد و این تصمیم نسبت به هر طرفی که نفعی را ادعا می کند، الزام آور است. اما صلاحیت شبه عینی نوعی از صلاحیت است که به خواهان اجازه می دهد تا به منظور تعیین صلاحیت یا انتخاب صلاحیت مورد نظر خویش از محل وقوع مال خوانده تا وقتی که آن مال در آن ایالت واقع است برای توجیه ادعای خود از منظر صلاحیت استفاده کند. در واقع تمیز این نوع از صلاحیت اگر چه برای آن است که بتوان خوانده را در دادگاه واقع در ایالتی دیگر جز ایالت محل اقامت او طرف دعوا قرار داد ولی این مقر دادگاهی که دعوا در آن اقامه شده استقرار دارد. بنابراین حتی اگر خوانده در آن گیرد. اگر مال مزبور برای توجیه ادعا و دعوا کافی نباشد، خواهان ممکن است برای به اجرا گذاردن توازن دعوا یا رأی آتی علیه خوانده هیچ تلاشی را به خرج ندهد؛ زیرا دادگاه در برابر خوانده صلاحیت شخصی ندارد.