ضمان قهری: تسبیب

هر کس سبب تلف مالی بشود باید مثل یا قیمت آن را بدهد و اگر سبب نقص یا عیب آن شده باشد باید از عهده‌ نقص قیمت آن برآید. به عبارت دیگر کسی که سبب ایجاد تلف یا نقص نسبت به جان یا مال دیگری شود به نحوی که اتلاف، عرفاً مستند به او باشد؛ ضامن است. فقها نیز به ضمان مسبب در تسبیب اتفاق نظر دارند. در تسبیب، احراز عمد و قصد اضرار لازم نیست اما انتساب زیان به فعل مسبب، باید محرز باشد. بنابراین اگر تأثیر سبب، تنها محدود به ایجاد انگیزه و تحریک مباشر باشد و نتوان فعلی را به وی منتسب بود در این صورت مباشر ضامن است. در تطبیق این حکم بر مصادیقش، اختلافاتی وجود دارد، به عنوان مثال به نظر برخی حقوقدانان، اگر شخصی درب قفس را باز گذارد و بدین وسیله طوطی درون آن را فراری دهد؛ مرتکب اتلاف گردیده است نه تسبیب، زیرا گریز آن پرنده، لازمه عرفی باز ماندن درب قفس است، و به نظر برخی دیگر، اگر شخصی، سبب تلف حیوانی را ایجاد نماید؛ مانند اینکه درب قفس را باز گذارد تا پرنده درون آن در هوا پرواز کند؛ در این صورت چنین شخصی، به دلیل به وجود آوردن سبب، و ترتب مسبب بر آن، ضامن است. منبع: <a class="artref" href="/ماده/ماده-331-a_0815110235977">ماده 331 قانون مدنی</a> · <a class="artref" href="/ماده/ماده-332-a_0815110235978">ماده 332 قانون مدنی</a> · اساس در قوانین مدنی (المدونه)، گنج دانش، 1387 · قواعد فقه بخش مدنی (جلد دوم) (مالکیت و مسئولیت)، مرکز نشر علوم اسلامی، 1389 · مسئولیت مدنی الزام های خارج از قرارداد (ضمان قهری) (جلد اول)، دانشگاه تهران، 1378 · چهار رساله، نگاه بینه، 1387