ضمان قهری: تعاقب ایادی

در این صورت غاصبین، مسئولیت تضامنی دارند و دلیل حق رجوع مالک به هر یک از آنان جهت مطالبه خسارات خود، اشتراک در موقعیت است. در مسئولیت تضامنی غاصبین فرقی نمی‌کند که غاصب عالم یا جاهل به مجاز نبودن تصرف باشند. البته مالک می‌تواند عین و در صورت تلف شدنِ عین، مثل یا قیمت تمام یا قسمتی از مال مغصوب را از غاصب اولی یا از هر یک از غاصبین بعدی که بخواهد مطالبه کند، یعنی در فرض تعاقب ایادی غاصبین و تلف شدن عین مغصوب، مالک می‌تواند زیان وارد شده به خویش را میان همه غاصبین یا برخی از آنان به‌طور مساوی یا به اختلاف، تقسیط نماید. با این وجود، غاصبی که بر مال مغصوب تسلط داشته ضامن تلف آن است و دلیل مسئولیت سایر غاصبین که واسطه رسیدن مال به دست متلف بوده‌اند؛ این است که باید مالک را به حق خود برسانند؛ لذا هر یک از آنان پس از جبران زیان مالک، به قائم مقامی از وی می‌تواند به تلف کننده مال مراجعه کند. اگر اصیل ، نسبت به فضولی بودن معامله آگاه باشد؛ ضامن عین و منفعت خواهد بود؛ هر چند مرتکب تعدی و تفریط نشده باشد. باید آن را به خریدار برگرداند، البته نظر دیگری نیز وجود دارد که می‌گوید در صورت رد معامله فضولی توسط مالک، مشتری جهت مطالبه ثمن حق مراجعه به بایع را ندارد زیرا وی عالمانه بایع را بر ثمن مسلط نموده و عمل او به منزله اباحه در تصرف و اقدام علیه خویش است. البته به موجب دادنامه شماره ۶۲۹ مورخه ۱۳۶۸/۸/۳۰ شعبه ۲۴ دیوان عالی کشور ، در صورت رد معامله فضولی توسط مالک، مشتری جهت مطالبه ثمن، حق مراجعه به بایع را دارد، اما اگر مشتری جاهل به غصب بوده و مالک به او رجوع نموده باشد، او نیز می‌تواند نسبت به ثمن و خسارات به بایع رجوع کند اگر چه مبیع نزد خود مشتری تلف شده باشد و اگر مالک نسبت به مثل یا قیمت، رجوع به بایع کند بایع حق رجوع به مشتری را نخواهد داشت، زیرا زمانی که شخصی مالی را خریداری می‌کند به تبع مالکیت عین، منافع آن مال را نیز تملک می‌نماید. منبع: قواعد فقه (بخش مدنی)، میزان، 1393 · الزام‌های خارج از قرارداد (جلد دوم) (مسئولیت مدنی-مسئولیت‌های خاص و مختلط)، دانشگاه تهران، 1390 · مجموعه محشای قانون مدنی، گنج دانش، 1387 · آموزه‌های حقوق مدنی تعهدات، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1391 · دایرةالمعارف حقوق مدنی و تجارت (جلد اول) (حقوق تعهدات عقود و ایقاعات)، گنج دانش، 1388 · <a class="artref" href="/ماده/ماده-317-a_0815110235963">ماده 317 قانون مدنی</a> · فرهنگ فقه (جلد دوم)، مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، 1388 · دوره مقدماتی حقوق مدنی وقایع حقوقی (مسئولیت مدنی)، شرکت سهامی انتشار، 1391 · <a class="artref" href="/ماده/ماده-318-a_0815110235964">ماده 318 قانون مدنی</a> · <a class="artref" href="/ماده/ماده-324-a_0815110235970">ماده 324 قانون مدنی</a> · قانون مدنی در آیینه دیوانعالی کشور (در عقود و تعهدات) (مواد 183 الی 263)، فردوسی، 1383 · حقوق مدنی، خرسندی، 1389 · حقوق مدنی (جلد دوم) (قواعد عمومی قراردادها، انعقاد و اعتبار قرارداد)، شرکت سهامی انتشار، 1379 · معاملات فضولی، انتقال مال غیر، پیام عدالت، 1379 · <a class="artref" href="/ماده/ماده-325-a_0815110235971">ماده 325 قانون مدنی</a> · حقوق مدنی (جلد اول) (در اموال، مالکیت، حق انتفاع، حق ارتفاق، تعهدات به‌طور کلی، بیع و معاوضه)، اسلامیه، 1375