عاریه: ماهیت

دربارهٔ عقد یا ایقاع بودن عاریه، نظرات مختلفی وجود دارد و این اختلاف نظرات تا جایی است که برخی از آن به عنوان برزخ میان عقد و ایقاع یاد کرده‌اند. نمونه ای از استدلال قائلین به ایقاع بودن آن این است که عاریه، تنها اذن در انتفاع است، در نتیجه نیازی به ایجاب و قبول ندارد، اما قائلین به عقد بودن عاریه در پاسخ به این استدلال گفته‌اند که ارتباط قبول مستعیر با اذن مالک، منتج به این نکته می‌شود که فسخ عقد از سوی مستعیر نیز اذن را از بین می‌برد و بر سرنوشت این رابطه حقوقی تأثیرگذار است. همچنین عاریه، عقدی است جایز و به موت هر یک از طرفین منفسخ می‌شود، فلسفه جایز بودن آن نیز مجانی بودنش است. در برخی موارد عقد عاریه تا زمانی لازم می‌شود، مثل آنکه معیر زمینی را برای دفن میتی عاریه دهد که این لزوم تا زمانی که میت مندرس شود، ثابت است، البته برخی نیز معتقدند که نمی‌توان دلیل باقی ماندن عین در نزد مستعیر را لزوم عقد عاریه دانست، این حکم با جواز عاریه منافاتی ندارد چرا که پس از برطرف شدن مانع، امکان فسخ وجود خواهد داشت. علت بطلان عقد عاریه با مرگ معیر نیز این است که وفای به آن عقد، متعذر می‌شود، محجور شدن آنان نیز از جهت انتفاء اذن در حکم فوت است. البته برخی نیز معتقدند که عقود اذنیه مثل عاریه و اجاره ، با فوت اجازه دهنده به حال خود باقی می‌ماند. منبع: مبانی لزوم و جواز اعمال حقوقی، دادآفرین، 1385 · حقوق مدنی (عقود معین، قسمت چهارم) (عقود اذنی، وثیقه‌های دین، ودیعه، عاریه، وکالت، ضمان)، سهامی انتشار، 1389 · <a class="artref" href="/ماده/ماده-638-a_0815110236285">ماده 638 قانون مدنی</a> · حقوق مدنی (جلد هفتم) (عقود معین 2) (ودیعه، عاریه، وکالت، ضمان، حواله، وکالت و رهن)، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1392 · فلسفه حقوق مدنی (جلد دوم) (اصول عامه اذن و اذنیات)، گنج دانش، 1380 · حقوق مدنی عقود معین (جلد دوم) تحلیل عقود مشارکتی (شرکت، مضاربه، مزارعه، مساقات) اذنی و نیابتی (ودیعه، عاریه، وکالت) تبعی و وثیقه ای (ضمان، حواله، کفالت، رهن) تبرعی و شانسی (هبه، گروبندی)، انتشارات خرسندی، 1387 · قواعد فقه (بخش مدنی) (جلد دوم)، سمت، 1388 · دوره مقدماتی حقوق مدنی (جلد دوم) (عقود معین 2) (ودیعه، عاریه، وکالت، ضمان، حواله، گنج دانش، 1388