عدالت اجتماعی در دین: عزت مسلمانان و علو اسلام

پیام رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) تحفه‌ای از سرچشمه‌ی نور است. تحفه‌ای از نور که آدمی را از ظلمت‌ها بیرون می‌برد و با خود و جایگاهش در هستی و با هستی آفرین آشنا می‌کند و او را از خسارت جهل می‌رهاند. هدایت است برای مردم»، «یهدی الی الرشد؛ به راه راست هدایت میکند»، دعوت رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) همه‌ی مخاطبان را بر سر دو راهی انتخاب قرار می‌دهد، «هدینا النجدین؛ هر دو راه را به او نمودیم»، اجابت دعوت او، یا همراهی با شیطان و پذیرش دعوتش، «یا ایها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی که شما را به سوی چیزی می‌خواند که مایه حیاتتان است»، «یدعوهم الی عذاب السعیر؛ شیطان آنها را دعوت به عذاب آتش فروزان کند»، این گونه است که ایمان و کفر شکل می‌گیرد و دسته‌بندی آغاز می‌شود. کفر پس از هدایت تحقق می‌یابد و ناآگاه و جاهل کافر نیست. کفر به معنای انکار و عدم پذیرش، پس از علم به حقانیت دعوت است. در روایات آمده است که «انّما یکفر اذا جحد». ۸. ۱ - اتمام حجت با اهل کتاب اهل کتاب نیز در شمار مخاطبان دعوت رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) هستند و مشمول هدایت او. تا بینات عرضه نشده و حرف‌ها بیان نگردیده باشد، تقسیم و جدا سازی صورت نمی‌گیرد. رفتار رهبری و مسلمانان با اهل کتاب در شروع دعوت و پس از اتمام حجت ، متفاوت خواهد بود. خداوند متعال فرمود: «وقولوا للناس حسنا؛ و به مردم نیک بگویید»، این آیه در مورد اهل کتاب نازل شده است. رفتار با اهل کتاب، همانند رفتار با دیگر مردم، جز به نیکی و خیر نیست؛ اما این رفتار آرام، دائمی نخواهد بود. پس از آن که بینات عرضه شد، راه‌ها مشخص گردید و چیزی جز لجاجت و عناد باقی نماند، شکل رفتار تغییر می‌یابد. آری، این آیه که بر نرمش با اهل کتاب دلالت می‌کرد، با این گفته‌ی خداوند متعال که: «قاتلوا الذین لا یؤمنون بالله...؛ با کسانی که به خدا ایمان نمی‌آورند کارزار کنید»، نسخ گردید. نسخ در اینجا به معنای الغای تشریع و قانون اول نیست؛ بلکه به معنای منتفی شدن مسلمانان است. بحث آزاد عقیدتی متفکران مسلمان با اهل کتاب، مقدم بر هر درگیری با اهل کتاب است و شروع دعوت با برخورد هدایت گرانه و ارائه بینات م. ب.. آنچه درباره‌ی تقدم مفاد آیه نفی سبیل بر احکام اولیه گفتیم، درباره‌ی آیاتی مانند «لله العزة و لرسوله و للمؤمنین؛ عزت مخصوص خدا و رسول او و مؤمنین است»، و روایت «الاسلام یعلو ولا یعلی علیه» نیز صادق است؛ به این معنی که حفظ عزت رسالت و رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و مؤمنان و برتری اسلام بر دیگر ادیان، مقدم بر هر حکم دیگری م. ب. و مسلمانان وظیفه‌ی تطبیق این قواعد کلی و اساسی در شرایط مختلف اجتماعی را بر عهده دارند. البته تغییر شرایط اجتماعی می‌تواند شکل اجرای این قواعد را دگرگون کند. ۸. ۲ - عدم جواز ارتفاع ساختمان کفار برای نمونه، فقهای سلف با تطبیق این قواعد بر شرایط اجتماعی ویژه خود، به عدم جواز مرتفع‌تر بودن ساختمان‌های کفار نسبت به بناهای مسلمانان حکم می‌کردند؛ چرا که در فضای معماری سابق شهرها، این گونه بناهای بلند توجه‌ها را به خود جلب می‌کرد و برتری و عزتی ظاهری را برای صاحبان آنان به ارمغان می‌آورد؛ ولی آیا تطبیق این قواعد به همین شکل بر شهرهای امروزی با هزاران آسمان خراش، مضحک و موجب وهن مذهب نیست؟ تامّل در برخی روایات باب ۵ و ۶ و ۲۵ احکام المساکن روشن می‌کند آنجا که در ساختن بنا ، ارتفاع سقف‌ها برای ابزار برتری و نشات گرفته از فسق مالک و سازنده باشد، عملی مذموم است. ) شیوه‌های اعزاز اهل حق و اذلال کفار به این نمونه‌ها منحصر نمی‌شود و این شیوه‌ها گاه با تغییر شرایط متحول می‌شوند. : «انّ آخر ما تکلّم به النبی(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ان قال: اخرجوا الیهود من الحجاز و اهل نجران من جزیرة العرب»؛ «عن النبی (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم): لاخرجنّ الیهود من جزیرة العرب». سه شمشیر از نیام بیرون کشیده شده‌اند و تا آتش جنگ فرو ننشیند، در نیام نخواهند رفت و آتش جنگ فرو نمی‌نشیند تا خورشید از محل غروبش، طلوع نکند. هنگامی که خورشید از مغرب خویش برآید، مردم همگی در آن روز ایمان می‌آورند و آن هنگام آن که پیش از آن ایمان نیاورده است و یا در ایمانش خبری کسب نکرده است، ایمان آن روز به کارش نیاید. یک شمشیر از آن پنج شمشیر باز داشته شده و شمشیر دیگر در نیام است. بیرون کشیدنش در دست غیر ماست و اما دستور و حکمش با ماست...اما شمشیرهای سه گانه بیرون از نیام، یکی شمشیری است بر علیه مشرکان عرب ،...شمشیر دوم بر اهل ذمه است...و شمشیر سوم بر مشرکان غیر عرب. شمشیر باز داشته شده شمشیری است بر علیه اهل بغی و تجاوز و مصادیق تاویل قرآن...و شمشیر در نیام شمشیری است که با آن قصاص انجام می‌پذیرد. از نیام بر کشیدنش بر اولیای مقتول است، ولی حکم و دستور آن با ماست... در روایات دیگر، به صدمه پذیر بودن منزلی که سقف آن بلندتر از هفت یا هشت ذراع است اشاره شده است و در دسته‌ی دیگری از روایات، محل زندگی اجنه و شیاطین ارتفاع بیش از هفت ذراع معرفی شده است و راه حل آن را نوشتن آیت الکرسی بر تارک بنای بلندتر از این حد دانسته است. حال، همه‌ی این روایات، با فرض صحت‌شان، چه ربطی به بحث ما دارند و چگونه می‌توان مطالبی را که نویسنده محترم مطرح نموده‌اند به این روایات مستند نمود؟ منبع: بقره/سوره۲، آیه۸۵ · جن/سوره۷۲، آیه۲ · بلد/سوره۹۰، آیه۱۰ · انفال/سوره۸، آیه۲۴ · لقمان/سوره۳۱، آیه۲۱ · اصول کافی، ج۴، ص۱۶۹ · اصول کافی، ج۴، ص۱۷۲ · بقره/سوره۲، آیه۸۳ · توبه/سوره۹، آیه۲۹ · منافقون/سوره۶۳، آیه۸ · وسائل‌الشیعة، ج۲۶، ص۱۴، ب۱، أبواب موانع الإِرث، ح۱۱ · جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج۲۱، ص۲۸۴ · حقوق اقلیت‌ها، ص۱۷۲ · وسائل‌الشیعة، ج۵، ص۳۱۰، ب۵، ابواب احکام مساکن · اصول کافی، ج۹، ص۳۷۳ · وسائل‌الشیعة، ج۱، ص۲۲۹، ابواب أبواب الأسآر، ب ۳، ح۳ · وسائل‌الشیعة، ج۲، ص۴۲۲، ابواب النجاسات، ب۱۴، ص۱۱ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۲۸۹