عفو و مدارا: علت ارزشمندی مدارا و عفو

کسی که فاقد روحیة سماحت و گذشت است و در اثر کوچک‌ترین برخوردی، خود را درگیر نزاع و کشمکش با افراد و اعمال خشم و خشونت می‌کند، نه‌تنها آسایش زندگی از او سلب می‌شود، بلکه به بسیاری از گناهان ، لغزشها و گاه جنایاتی بزرگ گرفتار می‌گردد که تا ابد در آتش ندامت آن خواهد سوخت. از این رو، در روایات ، حلم و مدارا در ردیف ورع و تقوا ذکر شده است که به سان سپری در برابر گناهان عمل می‌کند و حتی بدون آن، هیچ عمل نیکی به کمال خود نمی‌رسد. امام صادق از رسول خدا نقل می‌کنند که فرمودند: «هر کس که در او سه خصلت نباشد، هیچ عملی از او کامل نگردد: ورع (و تقوایی) که او را از نافرمانی خدا بازدارد، اخلاق نیکی که با مردم مدارا کند و حلم (و بردباری ) که نادانی نادان را دفع سازد». از جدایی و ترک برادرت بپرهیز که در این حال، عمل ( نیکی ) قبول نمی‌شود». ۱۰.۱. ۱ - معنای حلم «حلم» در اصل به معنای «خودنگهداری» و «آرامش نفس در برابر خشم و احساسات » است؛ به گونه‌ای که شخص، به راحتی به خشم نیاید و هنگام خشم، فروبردن آن دشوار نباشد و چون در وقت خوابیدن، خشم و هیجانی وجود ندارد، به آن «حُلْم» گویند و زمان بلوغ را که هیجان و اضطراب کودکی فروکش می‌کند، «حُلُم» نامند. بدین‌سان، کسی که فضیلت «حلم» را کسب نکرده و با دشواری خشم خود را فرومی‌برد، می‌گویند، تحلّم و کظم غیظ می‌کند. ۱۰. ۲ - همبستگی و محبت مردم ۲. اسلام برای اتّحاد ، همبستگی و پیوند محبّت میان افراد جامعه ، اهمیت زیادی قائل است؛برای آشنایی با جایگاه رفیع وحدت در نظام ارزش‌گذاری اسلام، به گونه‌ای که اجازه نمی‌دهد دو فرد باایمان جز زمانی اندک، در قهر و جدایی به سر برند. امام باقر در این باره می‌فرمایند: هرگاه دو مؤمن ، بیش از سه روز پیوند برادری خود را بگسلند، روز سوم از هر دوی آنها بیزاری می‌جویم! عرض شد: این دربارة ستمگر است، اما مظلوم چه گناهی دارد؟ فرمود: چرا مظلوم نزد ظالم نمی‌رود و به او نمی‌گوید، من ستم کردم (و مقصّر، من بودم) تا صلح و آشتی برقرار شود؟ در روایت دیگر می‌خوانیم: «هر کدام زودتر سر صحبت با برادرش را باز کند (و از در آشتی پیشقدم شود) قیامت زودتر وارد بهشت می‌گردد». همچنین تا با این کار، نارضایتی خویش را به عمل خلافی که طرف مقابل انجام داده، به او بفهمانند؛ از این رو، در روایات ، جدایی کمتر از سه روز مجاز شمرده شده است. رسول خدا در این باره می‌فرماید: «انسان مؤمن ، نرم‌خو، ملایم ، باگذشت و دارای اخلاق نیک است». منبع: ج۲، ص۱۱۶ · ج۸، ص۵۸۷ · ج۵، ص۱۸۴ · آل عمران/سوره۲، آیه۱۰۵-۱۰۳ · ج۸، ص۵۸۶ · ج۸، ص۵۸۵ · ج۸، ص۵۱۱ · ج۸، ص۴۰۲