علم قاضی (حقوق): تعریف علم قاضی

علم در لغت به معنی دانستن و دانش است در اصطلاح فقهی به معنی اطمینان است که آن را علم عادی هم نامیده‌اند. در امور قضایی و علم حقوق ، علم عادی حجت است. علم قاضی در اصطلاح عبارت است از معرفت قاضی در احراز و انتساب بزه به متهم از طرق عینی و محسوس و یا ذهنی، علم قاضی زمانی معتبر است که عینی، ملموس و قابل کنترل در مراجع تجدیدنظر باشد. وقتی در بحث قضا سخن از علم پیش می‌آید دو نوع علم متبادر به ذهن می‌شود: • علم حقوق که برابر ادله عقلی و نقلی فراوان، تسلط بر آن برای تصدی شغل قضا لازم و واجب است؛ • علم شخصی قاضی نسبت به موضوع مورد تنازع ، یعنی قاضی بی‌طرف به نحوی از انحاء در جریان دعوا مطروحه قرار گرفته و به آن علم پیدا کرده باشد. وقتی سخن از علم قاضی می‌رود مراد مفهوم دوم علم قاضی (علم شخصی قاضی) است. علم در این معنی زیر بنای مباحث راجع‌به ادله اثبات دعوا است و اساسا ادله اثبات دعوی از مظاهر و تجلیات علم عادی م. ب. و در اصول فقه مبحث قطع و ظن را تشکیل می‌دهد. منبع: ترمینولوژی حقوق، تهران، کتابخانه گنج دانش، ۱۳۸۷، ش۳۷۴۱، ص۴۶۸ · فرهنگ اصطلاحات و عناوین جزائی، اصفهان، دادیار، ۱۳۸۰، چاپ اول، ص۳۱۴-۳۱۵ · آئین دادرسی کیفری ۱ و ۲، تهران، پایدار، ۱۳۷۸، ص۳۷۷-۳۷۸