عناصر استنکاف — عنصر دیگر در استنکاف عنصر روانی یا

برای استنکاف می توان مانند جرایم تعزیری سه عنصر؛ قانونی مادی و روانی یا اخلاقی را در نظر گرفت. عنصر قانونی تخلف و یا بزه از نوع استنکاف از مسئولیت ها و تکالیف داری، ماده ۱۱۲ ق.د.ع است. برابر این ماده: «در صورتی که م. ع. از اجرای آرای دیوان استنکاف نماید، پرونده با ارجاع رئیس دیوان در شعبه صادر کننده رأی قطعی، رسیدگی و مستنکف به انفصال از خدمات دولتی تا پنج سال و یا به محرومیت از حقوق اشخاص و مراجع ذیربط مورد تأکید قرار داده و استنکاف از آنها را علی الاطلاق ممنوع و از نوع جرم و قابل مجازات اجتماعی تا پنج سال و جبران خسارت وارده، محکوم می شود. رأی صادره ظرف بیست روز پس از ابلاغ بدون رعایت تشریفات تنظیم دادخواست قابل تجدید نظر خواهی حسب مورد در شعبه تجدیدنظر و شعبه هم عرض است. رسیدگی به استنکاف و تجدیدنظر خواهی از احکام مربوط در شعب دیوان به صورت خارج از نوبت صورت می گیرد. حکم قطعی صادره جهت اجرا به مقام مافوق مستنکف و عند الاقتضاء به مراجع نظارتی مربوط، ابلاغ و در خصوص دارندگان پایه قضایی به دادسرای انتظامی قضات اعلام میشود. بزه یا تخلف از نوع استنکاف مشتمل بر دو چهره از رفتار مثبت و منفی است. در چهره مثبت مرتکب با اقدام و عملی برابر حکم یا دستور دیوان ایستادگی می کند و یا برغم الزام به خودداری از وضع مصوبه و ارتکاب اقدام خلاف قانون، مبادرت به انجام آن می نماید. برای نمونه مصوبه ای در هیأت عمومی ابطال میشود و پس از ابلاغ به طرف شکایت و انتشار در روزنامه رسمی مقامات مسئول در دستگاه مربوطه دوباره مصوبه جدیدی وضع می نمایند که تکرار محتوا و مدلول مصوبه ابطال شده است. برابر ماده ۹۲ اصلاحی ق.د.ع چنین اقدام جسورانه ای می تواند استنکاف تلقی شود. در ادامه ماده ۹۲ اصلاحی ق.د.ع آمده ... در صورتی که مصوبه جدید ابطال شود و مشخص گردد وضع آن به جهت عدم تبعیت از مفاد آرای قبلی صادره از سوی هیأت عمومی دیوان بوده است، مقامات و اعضایی که برخلاف رأی دیوان مبادرت به وضع چنین مقرره ای نموده اند، مسئول جبران خسارات وارده به اشخاص بوده و به عنوان مستنکف شناخته شده و مشمول ماده (۱۱۲) این قانون میشوند. عنصر مادی در چهره رفتار مثبت می تواند در شکل جلوگیری از اجرا و تحقق دستور و رأی دیوان تظاهر یابد که در این صورت می تواند وصف مجرمانه هماهنگ با موضوع ماده ۵۷۶ ق.م. - کتاب تعزیرات داشته باشد. اما بیشتر تخلف از نوع استنکاف در چهره منفی و نافرمانی و سرپیچی از اجرای حکم و دستور بروز می یابد. خودداری از پاسخ به شکایت و دادخواست در مهلت قانونی (تبصره ماده ۳۰ ق.د. ع)، خودداری از اجرای دستور موقت (ماده ۲۹ اصلاحی ق.د. ع)، خودداری از اجرای رأی وحدت رویه یا ایجاد رویه ماده ۹۵ اصلاحی ق.د. ع)، خودداری از اجرای آرای هیأت عمومی و هیأت تخصصی (ماده ۱۰۹ اصلاحی ق.د. ع) و خودداری از اجرای آرای قطعی شعب دیوان (ماده ۱۱۲ اصلاحی ق.د. ع) نمونه های آشکار از استنکاف در چهره ترک فعل و رفتار منفی است. عنصر دیگر در استنکاف عنصر روانی یا اخلاقی است. عنصر روانی، معنوی و یا اخلاقی حاکی از سوءنیت مرتکب در ارتکاب فعل و یا ترک فعل مفید استنکاف و علم و آگاهی از غیر قانونی بودن این کنش یا واکنش است. به واقع برای توصیف رفتار مرتکب به استنکاف و ترتب آثار قانونی بر آن افزون بر تظاهر رفتار در عالم واقع عنصر مادی)، تطبیق فعل یا ترک فعل با نص قانون عنصر قانونی باید سوء نیت عام و خاص مرتکب احراز گردد. به عبارتی مرتکب عامدانه و آگاهانه از اجرای رأی و حکم دیوان خودداری ورزیده یا برابر آن ایستادگی کرده و یا از تحقق آن جلوگیری به عمل آورده باشد. بنابراین فعل مجرمانه یا تخلف اداری باید نتیجه خواست و اراده فاعل باشد. یعنی مرتکب قصد فعل یا ترک فعل و قصد نتیجه آن را داشته باشد و نتیجه مجرمانه ای را که از رفتار خود حاصل می شود، طلب کند. وانگهی باید بر نقض ممنوعیتهای قانونی آگاهی داشته باشد. منظور از آگاهی معرفت فاعل هم به کیفیت فعل (یا ترک فعل) مجرمانه و هم به نامشروع بودن آن است. معرفت فاعل به احکام قانونگذار در اغلب نظام های کیفری ماره ای مطلق یا غیر قابل رد است.