عناصر قاعده اکراه (قواعد فقه): ارکان اکراه

هر اکراه از سه جزء تشکیل می‌گردد: ۱. مُکْرِه یعنی فرد وادار کننده ۲. مُکْرَه یعنی فرد وادار شده ۳. مُکْرَهٌ علیه یعنی کاری که به آن وادار می‌شوند. • متعلّق اکراه نیز از دو حال خارج نیست: ۱. یا متعلق اکراه قول است، مانند اکراه بر عقد و ایقاع همچون بیع و طلاق ۲. تهدید اکراه کننده ۲. ترس ناشی از تهدید. ۲. ۱ - تهدید اولین شرط تحقق اکراه تهدید اکراه کننده (مُکرِه) نسبت به مال، جان یا آبروی اکراه شونده (مُکرَه) یا بستگان او است. اصولا بروز حالت اکراه در شخص اکراه شده ناشی از تهدیدی است که از سوی اکراه کننده نسبت به وی به عمل می‌آید؛ با وجود این، هر نوع تهدیدی را نمی‌توان برای تحقق اکراه کافی دانست. تهدیدات مورد نظر در این خصوص، باید واجد شرایطی باشد. ذیلا به احصای این شرایط و بررسی اجمالی هر کدام می‌پردازیم. ۲. ۲ - ترس دومین عنصر اصلی و رکن اساسی اکراه، تاثر روانی اکراه شده و بیم و هراسی است که در نتیجه ی تهدیدات اکراه کننده در وی ایجاد می‌شود. اهمیت این امر به حدی است که می‌توان آن را مبنای رفع مسئولیت و عدم مؤاخذه و کیفر مکره به شمار آورد. این اعتقاد باید در مکره ایجاد شود که در صورت امتناع و مقاومت، تهدیدات مکره علیه وی عملی خواهد شد؛ اعم از اینکه این اعتقاد متیقن بوده یا مبتنی بر غلبۀ ظن باشد، بنابراین در خوف فرد اکراه شده نسبت به بروز ضرر مالی یا جانی باید احتمال غالب و اعتقاد راجح داشته باشد. از سوی دیگر، اعتقاد مزبور باید چنان بیم و هراسی در وی ایجاد کند و آن چنان موجب تشنج اعصاب و پریشانی و اضطراب روانی وی شود که مشار الیه از سر ناچاری و در عین اضطرار ، الجاء ، عدم رضا و طیب نفس به سوی ارتکاب فعل حرام مورد درخواست اکراه کننده سوق داده شود. به طور خلاصه باید ترس از فعلیت یافتن تهدید، علت اقدام مکره باشد؛ به طوری که میان آن دو رابطه‌ای سببیت دایر باشد. منبع: محمد علی، ج۴، ص۴۳۶ · ج۱، ص۵۴۱