به طور معمول در خصوص رأی داور دعوایی با عنوان «صدور حکم بر ابطال یا بطلان رأی داور» یا «اعتراض به رأی داور و مانند آن طرح می شود. برخی از دادگاه ها در این خصوص سخت گیری نموده و استفاده از عناوین معینی را لازم می دانند. این سخت گیری در صورتی که منتهی به قرار عدم استماع دعوا و مانند آن شود، صحیح نیست و برخلاف رویکرد فقهی و اصول دادرسی مدنی م. ب.. در فقه قانون و رویه قضایی، عبارت ابطال و بطلان، تمایز دقیقی ندارند؛ هر چند منظور کسانی که این عبارت را به کار می برند، تقریباً روشن است. در فقه راجع به مفهوم عبارات ابطال»، «بطلان»، «نقض» و دیگر مفاهیم مشابه، بحث لغوی و اصطلاحی مطرح است و معانی مختلفی را از این عبارت اراده نموده اند که برخی مجازی و برخی حقیقی است. برای مثال گاه مقصود از ابطال حکم بطلان است و گاهی ابطال را به عمل قاضی نسبت می دهند که به بطلان معامله یا دعوا حکم می کند که ابطال در این مورد ابطال قضایی است؛ یعنی قاضی دادگاه در دعوا یا قضیه خارجی حکم به بطلان میدهد.
معنای حقیقی ابطال عبارت است از منتفی کردن ذات عمل نه رفع اثر و نقض آن و ابطال مصطلح نزد فقها، ابطال عملی است که صحیحاً واقع شده باشد نه عملی که از آغاز به نحو باطل واقع شده باشد. ابطال در معنای حقیقی به دو نحو متصور است: اول - مقصود از ابطال عمل آن است که وقوع آن از ابتدا به نحو باطل باشد نه اینکه عمل، به نحو صحیح باشد و متعاقب آن باطل شود؛ دوم مقصود از ابطال عمل فاسد کردن عملی است که از اول صحیح انجام گرفته است؛ مانند عقدی که قبل از سبب بطلان، صحیح بوده ولی به سبب ۵۴۱ - مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، ج ۷، ص ۳۴.
۵۴۲ جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج ۴۰، صص ۹۳ و ۹۴ تحقق موجب بطلان باطل شده است و ظاهراً این معنا در اصطلاح فقها استعمال می شود. فرق بین ابطال و بطلان در این است که ابطال فعلی است که سبب حکم به بطلان میشود و بطلان حکمی است که با ابطال و یا علل دیگر محقق میشود، بنابراین بطلان اعم از ابطال نقض ضد ابرام و به معنای شکستن و گسستن چیز محکم و به هم پیوسته است. نقض حکم یا دعوا به معنای ابطال آن و نقض عهد یا عقد به معنای مخالفت یا فسخ آن است. بنابراین نقض با ابطال نزدیک است گرچه از نظر مفهوم با آن متفاوت م. ب. ۵۲۵ به این صورت که نقض در موردی است که امر مورد نظر مبرم و محکم شده باشد، اما ابطال علاوه بر این مورد در جایی که از ابتدا باطل بوده نیز اطلاق می شود.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
