عنصر مادی جرم (حقوق): جرم براساس شمار رفتار مادی

جرم اعم از این‌که آنی باشد یا مستمر ممکن است از یک فاعل واحد ناشی شده باشد یا افعال متعدد، افعال متعدد نیز به نوبه خود ممکن است متنوع باشند یا متشابه. بنابراین سه نوع جرم در این حالت قابل فرض است: ۴. ۱ - جرم ساده جرم ساده عبارت است از رفتار مجرمانه‌ای است که عنصر مادی آن از یک فعل مانند گفتن یا زدن ایجاد گردد مثل، فحاشی ، سرقت و ایراد ضرب و جرح . ۴. ۲ - جرم به عادت جرم به عادت جرمی است که از تکرار یک یا چند عمل مشابه و پی‌در‌پی حاصل می‌گردد، بی‌آن‌که عنوان تکرار جرم مصداق پیدا کند. مثل جرم دایر کردن قمارخانه که با تکرار عمل قماربازی در یک مکان مصداق پیدا می‌کند نه یک‌بار. ۴. ۳ - جرم مرکب جرمی را مرکب گویند که عنصر مادی آن از افعال متنوع و به قصد تحقق نتیجه واحدی ترکیب یافته باشد. مصداق بارز این جرم، جرم کلاهبرداری است که در آن توسل به وسایل متقلبانه و به دست آوردن مال شرط است. می‌توان به صورت قاعده‌ای کلی این‌طور گفت که در جرایم به عادت و مرکب مبدا مرور زمان انجام شدن آخرین فعل تشکیل‌دهنده جرم است و همه دادگاه‌هایی که جرم در حوزه آن‌ها اتفاق افتاده صلاحیت رسیدگی به این جرایم را دارند. همچنین در صورتی که آخرین جزء فعل مادی این جرایم در زمان حکومت قانون جدید به وقوع بپیوندد این جرایم تابع قانون جدید خواهند بود. ۴. ۴ - نتیجه رفتار مادی برای تحقق جرم هرچند ظهور یک فعل مادی همیشه شرط است ولی مجازات این فعل همیشه منوط به نتیجه‌ای که بزهکار برای آن تلاش کرده نیست. از این حیث می‌توان دو نوع جرم در نظر گرفت: ۴.۴. ۱ - جرم مطلق جرایم مطلق جرایمی هستند که صرف انجام عمل مجرمانه در آن‌ها جرم تلقی شده است، چه منجر به نتیجه بشوند و چه نشوند، مثل ضرب سکه طلا، چه سازنده آن را به مصرف برساند و چه نرساند. ۴.۴. ۲ - جرم مقید جرم مقید در جرایم مقید قانون‌گذار حصول نتیجه را جزء عناصر تشکیل‌دهنده جرم منظور کرده است، مثل قتل یا سرقت. در همین رابطه می‌توان ۴ فرض برای جرایم مقید در نظر گرفت: ۴.۴.۲. ۱ - جرم تام جرم تام که تمام اجزای آن کامل شده‌اند و با حصول شرایط دیگر فرد مجرم قابل مجازات است. ‌ ۴.۴.۲. ۲ - شروع به جرم شروع به جرم که اصطلاحا به اعمالی گفته می‌شود که دال بر وجود قصد مجرمانه در تعقیب و تکمیل جرم به ترتیبی باشد که اگر در اثنای کار عامل خارجی دخالت نکند و مانع تحقق جرم شود، جرم به صورت کامل انجام گیرد. ۴.۴.۲. ۳ - جرم عقیم جرم عقیم وقتی است که مجرم به واسطه عدم مهارت یا بی‌فکری خود یا یک علت اتفاقی غیرقابل پیش‌بینی نتیجه‌ای از عمل خویش نمی‌گیرد مثل شخصی‌ که به علت اشتباه در دید و عدم مهارت نمی‌تواند مجنی‌علیه را به قتل برساند. ۴.۴.۲. ۴ - جرم محال جرم محال حالتی است که به علت وجود حالت و خصوصیتی در شخصی که هدف و موضوع جرم قرار گرفته یا در ابزار و وسایلی که برای ارتکاب جرم به کار رفته، ارتکاب جرم غیرممکن می‌گردد مثل این‌که مجنی‌علیه قبل از اصابت گلوله خود مرده باشد. باید توجه داشت که جرایم مقید را وقتی می‌توان مستقل از نتیجه آن‌ها قابل مجازات دانست که قانون‌گذار شروع به آن‌ها را نیز مجرمانه و قابل مجازات دانسته باشد. بنابراین برای مجازات کسی که نتوانسته جرم خ. ر. ب. اتمام برساند باید به موادی مثل ماده ۷۲۷ قانون مجازات اسلامی مراجعه کرد. منبع: بایسته‌های حقوق جزای عمومی، تهران، جنگل، ‌۱۳۸۸، ص۲۳۶ · حقوق جزای عمومی، تهران، میزان، ۱۳۸۸، چاپ بیستم، ج۱، ص۲۱۴ · حقوق جزای عمومی، تهران، میزان، ۱۳۸۸، چاپ بیستم، ج۱، ص۲۱۵ · حقوق جزای عمومی، تهران، میزان، ۱۳۸۸، چاپ بیستم، ج۱، ص۲۱۶ · حقوق جزای عمومی، انتشارات گنج دانش، تهران، چاپ پنجم، ۱۳۷۲، ج۱، ص۲۷۷ · زمینه حقوق جزای عمومی، تهران، کتابخانه گنج دانش، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳، ص۲۶۵ · حقوق جزای عمومی، انتشارات گنج دانش، تهران، چاپ پنجم، ۱۳۷۲، ج۱، ص۲۹۱ · قانون مجازات اسلامی، ماده ۷۲۷