غایب مفقودالاثر (حقوق): امور مالی غایب مفقودالاثر

برای امور مالی غایب، قانونگذار چهار مرحله را پیش‌بینی نموده است: ۲. ۱ - حفظ اموال غایب قبل از تعیین امین بعد از این‌که مفقودالاثر بودن غایب محرز شد، برای حفظ و اداره اموالش، امینی به وسیله دادگاه تعیین خواهد شد. قبل از تعیین امین، قانونگذار حفظ و نظارت اموال غایب را بر عهده دادستان قرار داده است. ماده ۱۱۳ قانون امور حسبی در این خصوص می‌گوید: «حفظ و نظارت اموال در مواردی که محتاج به تعیین امین است مادام که امین معین نشده به عهده دادستانی است که اموال در حوزه او یافت می‌شود.» بنابراین دادستان یا نماینده او باید اقدامات لازم برای حفظ اموال غایب را به عمل آورد، مثلا آن‌ها را مهر و موم کند، اموال ضایع شدنی را بفروشد و طلب غایب را وصول نماید. هرگاه غایب مفقودالاثر در خارج از ایران اموالی داشته باشد، حفظ و نظارت اموال مزبور تا تعیین امین به عهده مامورین کنسولی خواهد بود و وظایف و اختیارات آنان همان است که برای دادستان‌ها مقرر شده است. ۲. ۲ - نصب امین برای اداره اموال غایب قانونگذار برای جلوگیری از حیف و میل اموال غایب، تعیین شخص مورد اعتمادی را به عنوان امین پیش‌بینی نموده است. کسی که در زمان غیبت غایب عملا متصدی امور او بوده است در تعیین امین برای غایب بر دیگران مقدم خواهد بود. به علاوه در تعیین امین، وراث غایب بر دیگران مقدم هستند مشروط بر این‌که حاضر به دادن ضامن یا تضمین دیگر مطابق نظر دادگاه باشند. ماده ۱۲۶ قانون امور حسبی به دادگاه صلاحیت‌دار برای نصب امین و ماده ۱۱۴ این قانون به غایب مفقودالاثری که در خارج از ایران اموالی دارد اشاره کرده است. دادگاه صلاحیت‌دار برای نصب امین و سایر امور راجع‌به غایب مفقودالاثر اصولا دادگاه عمومی محلی است که آخرین اقامتگاه غایب در آن محل بوده است. هرگاه غایب مفقودالاثر در خارج از ایران اموالی داشته باشد، مامورین کنسولی ایران حق دارند برای اداره اموالی که در حوزه ماموریت آن‌ها است موقتا نصب امین نمایند و باید تا ده روز پس از نصب امین مدارک عمل خود را به‌ وسیله وزارت امور خارجه به وزارت دادگستری بفرستند. نصب امین یاد شده وقتی قطعی خواهد شد که دادگاه شهرستان تهران تصمیم مامور کنسولی را تنفیذ کند. ۲.۲. ۲ - وظایف و اختیارات امین امین مکلف به حفظ و اداره اموال غایب است و باید مصلحت غایب را رعایت کند و از حیف و میل اموال و اعمالی که مضر به حال او است، بپرهیزد. برخی از وظایف و اختیارات امین در مواد ۱۴۱ و ۱۴۲ و ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون امور حسبی مورد اشاره قرار گرفته است. ۲.۲.۲. ۱ - مواد ۱۴۱، ۱۴۲، ۱۴۷ و ۱۴۸ قانون امور حسبی هرگاه در اموال غایب مال ضایع شدنی باشد امین آن را فروخته و از نتیجه فروش، با رعایت مصلحت غایب، مالی خریداری یا اقدام دیگری که به صرفه غایب باشد می‌نماید. امین می‌تواند با اجازه دادستان اموال منقول غایب را که مورد احتیاج نیست فروخته و از پول آن مال دیگری که موافق مصلحت غایب باشد خریداری و یا اقدام دیگری که به صرفه غایب باشد انجام دهد. امین باید نفقه اشخاص واجب النفقه و دیون غایب را از وجوه نقد یا منافع اموال او بدهد و در صورتی که وجوه نقد و منافع اموال او کافی نباشد، از اموال منقول او فروخته خواهد شد و اگر اموال منقول هم کافی نباشد، از اموال غیرمنقول فروخته می‌شود. فروش یا رهن اموال غیرمنقول مجاز نیست، مگر در موردی که برای پرداخت نفقه اشخاص واجب‌النفقه یا دیون او لازم باشد. هرگاه اموال غایب درآمدی نداشته باشد، ب. ت. ب. این که اصل آن است که به عمل انسان اجرت تعلق می‌گیرد، می‌توان گفت حق‌الزحمه امین از اصل مال غایب قابل پرداخت است. «هزینه حفظ و اداره اموالی که برای آن امین معین شده است از اموال نامبرده برداشته خواهد شد.» «هزینه حفظ و اداره اموال محجور و هزینه‌ای که برای رسیدگی به امور محجور و انجام وظایف قیمومت لازم می‌شود از اموال محجور تادیه می‌شود.» ۲. ۳ - دادن اموال به تصرف موقت ورثه دادن اموال به تصرف موقت ورثه از جمله امور مالی غایب است. از آن‌جا که پس از گذشت دو سال از تاریخ آخرین خبر از غایب، احتمال زنده بودن او کمتر است قانونگذار منافع وراث را در نظر گرفته و به آن‌ها حق داده است از دادگاه تقاضا نمایند که اموال غایب به تصرف موقت آنان داده شود. برای ورثه نیز مانند امین، دادگاه می‌تواند حق‌الزحمه مناسبی از درآمد اموال غایب معین کند و حتی در صورتی که اموال غایب درآمدی نداشته باشد، پرداخت حق‌الزحمه از اصل اموال مجاز است. • وقتی که یک نفر به‌ عنوانی از عناوین جزء قشون مسلح بوده و در زمان جنگ مفقود و سه سال تمام از تاریخ انعقاد صلح بگذرد بدون این‌که خبری از او برسد هرگاه جنگ منتهی به انعقاد صلح نشده باشد مدت مزبور پنج سال از تاریخ ختم جنگ محسوب می‌شود؛ • وقتی که یک نفر حین سفری بحری در کشتی بوده که آن کشتی در آن مسافرت تلف شده است سه سال تمام از تاریخ تلف شدن کشتی گذشته باشد بدون این‌که از آن مسافر خبری برسد. • برای مسافرت در بحر عمان ، اقیانوس هند ، بحر احمر ، بحر سفید ( مدیترانه )، بحر سیاه و بحر آزوف دو سال؛ • برای مسافرت در سایر بحار سه سال. مدتی که طبق مواد فوق، در پایان آن، شخص غایب برابر قانون عادتا زنده فرض نمی‌شود و می‌توان تقاضای صدور حکم موت فرضی کرد حداقل سه سال و حداکثر ده سال از تاریخ آخرین خبر غایب است. این آگهی سه دفعه متوالی و هر کدام به فاصله یک ماه در یکی از جراید محل و یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار تهران منتشر خواهد شد. دادگاه وقتی می‌تواند حکم موت فرضی را صادر نماید که یک سال از تاریخ نشر آخرین آگهی گذشته و حیات غایب معلوم نشده باشد. هرگاه ورثه غایب از قبل درخواست کرده باشند که اموال غایب به تصرف موقت آن‌ها داده شود و طبق مقررات آگهی شده باشد، آگهی مجدد لازم نیست. ۲.۴. ۲ - حقوق ورثه بعد از صدور حکم موت فرضی غایب مفقودالاثر، اموال غایب به تصرف قطعی ورثه داده خواهد شد و از این پس ورثه مالک اموال مزبور شناخته خواهند شد و می‌توانند هر نوع تصرفی در آن بنمایند. پس از قطعیت حکم موت فرضی، تضمیناتی که از امین یا ورثه گرفته شده است مرتفع خواهد شد. بعد از قطعیت حکم موت فرضی، تامیناتی که از امین یا ورثه گرفته شده است مرتفع می‌شود. منبع: اشخاص و اموال، ج۱، ص۳۲، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۳، چاپ چهارم · قانون امور حسبی، ماده ۱۱۳ · قانون امور حسبی، ماده ۱۱۵ · قانون مدنی، ماده ۱۰۱۲ · قانون مدنی، ماده ۱۰۱۳ · قانون امور حسبی، ماده ۱۳۲ · قانون مدنی، ماده ۱۰۱۴ · قانون امور حسبی، ماده ۱۲۶ · قانون امور حسبی، ماده ۱۱۴ · قانون مدنی، مواد ۱۰۱۵ · قانون امور حسبی، ماده ۱۴۱ · قانون امور حسبی، ماده ۱۴۲ · قانون امور حسبی، ماده ۱۴۷ · قانون امور حسبی، ماده ۱۴۸ · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۸ · قانون امور حسبی، ماده ۱۵۰ · مستفاد از قانون امور حسبی، مواد ۱۲۵ و ۹۵ · قانون امور حسبی، ماده ۱۲۵ · قانون امور حسبی، ماده ۹۵ · حقوق مدنی، ج۴، ص۲۳۶ و ۲۳۷، تهران، انتشارات اسلامیه، ۱۳۴۲، چاپ دوم · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۳ · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۶ · قانون مدنی، ماده ۱۰۱۹ · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۰ · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۱ · قانون مدنی، ماده ۱۰۲۲ · قانون امور حسبی، ماده ۱۶۰