فروش توافقی به مباشرت طرفین اجرا — دایره اجرا نیز نمیتواند دیدگاه خود را

برابر ماده ۴۰ ق... م؛ محکوم له و م. ع. می توانند برای اجرای حکم قراری گذارند و به قسمت اجرا اعلام نمایند. این حکم صریح اختصاص به هیچیک از فرآیندهای اجرا ندارد و نظر به اهمیت دیدگاه مشترک طرفین و ابتنای رفتار ایشان بر عقل و منطق و در چارچوب اصول صحت و اباحه فروش مال از سوی ایشان پذیرفتنی است. حتا طرفین اجرا می توانند با روی گردانی از مزایده به نحو فروش عادی مال پیدا شده و بازداشت شده را به فروش برسانند. افزون بر حکم ماده ۴۰ ق.ا.ام، ماده ۱۱۳ ق.ا.ا.م نیز متضمن اعتبار فروش مال با توافق طرفین اجرا هست. برابر بخش اخیر ماده مزبور؛ فروش اجباری با مباشرت دادورز و به گونه مزایده فرع بر آن است که طرفین تراضی ننموده باشند. حکم ماده مزبور به مکان و زمان فروش می پردازد اما در ادامه فروش توسط دادورز مطابق مقررات این قانون را منوط بر آن می نماید که بین طرفین تراضی نشده باشد. توافق طرفین برای فروش مال به نحوی که خود آنها مقرر می دارند افزون بر آنکه دادورز را از اشتغال رها ساخته و هزینه های اجرا را کاهش می دهد دامنه درگیری و رخدادهای مربوط به این فرآیند را نیز تعدیل می سازد و نتیجه امر چون منسوب به رفتار طرفین است از شکایت و واکنش ایشان در امان است. از اینرو اگر مال به کمتر از میزان عادله واگذار شود و بدون رعایت مصلحت داد باخته واگذار شود، محلی برای اعتراض وجود نخواهد داشت. دایره اجرا نیز نمیتواند دیدگاه خود را در این جریان از جمله رعایت قیمت پایه برای فروش بر طرفین تحمیل نماید. حتا اگر توجیه این دخالت عدم دستیابی به هزینه ها و حقوق اجرا باشد. چه در فروش به درخواست داد باخته و با مباشرت او برابر ماده ۵۹ ق.ا.ا.م میزان فروش بر پایه ارزیابی صورت گرفته و با تامین هزینه های اجرا ضروری دانسته شد اما در فروش توافقی رعایت این شرط برقرار نشده است. شاید این نتیجه سوء استفاده مشترک طرفین را متصور نماید. بدین شکل که چون هزینه های اجرا قابل توجه است، برای فرار از پرداخت آن دو طرف درخواست فروش با برنامه و دیدگاه مشترک را می نمایند. اما انگیزه دادبرده به فروش مال به مبلغ بالا برای تامین محکوم به بقای هزینه ها و حقوق اجرا حتا با فروش مال مورد نظر و پیامد خوشایند برون سپاری جریان مزایده از دایره اجرا با مباشرت دو سوی اجرا این گزینه را توجیه و مقبول می نماید. پرسش مهم در این دامنه مهلت فروش است. آیا طرفین می توانند تا به هر هنگام که بخواهند مال را برای فروش از برنامه مزایده خارج سازند؟ بدیهی است توافق طرفین به فروش مال اگرچه پذیرفتنی است و دادورز به جهت خصوصی بودن مناقشه و عدم برخورد با قواعد آمره بایستی به آن احترام بگذارد، اما نمی تواند برنامه اجرا را مختل سازد و به گونه ای خلاف قسمت اخیر ماده ۳۷ ق.ا.ا.م باشد. بنابراین اگر دوره فروش مال از حد متعارف خارج گردد و پرونده اجرا مدتها بلاتکلیف باقی بماند، دادورز می تواند فروش را از اختیار دو طرف اجرا خارج سازد. معیار و شاخص دقیقی در این خصوص وجود ندارد اما ب. ت. ب. نوع مال و عوامل موثر دیگر دادورز دوره مناسب و منطقی برای رسیدن به نتیجه در اختیار دو طرف قرار می دهد. در مورد مکان فروش هم طرفین باید از معیار متعارف پیروی نمایند. آنها نمی توانند درخواست کنند مال را به خارج از کشور و حتا خارج از حوزه قضایی که تحت نظارت دایره اجرا قرار ندارد برده و به فروش برسانند. درست است که طرفین بر جریان فروش مباشرت می یابند اما با این وصف اقدام ایشان از نظارت و کنترل دادورز خارج نیست. بنابراین دادورز در مورد اقدام غیر متعارف طرفین می تواند دخالت نماید. اگر دخالت منطقی و موجه نباشد، تصمیم دادگاه قاطع مناقشه است. جهت که متعلق به شخص ثالث است نیاز به دخالت او در فرآیند فروش دارد یا به این اعتبار که جریان اجرا و فروش به نام و برای داد باخته است وانگهی داد باخته ممکن است پس از آن برابر ثالث ملتزم و مأخوذ شود، نیاز به دخالت او در فروش توافقی است؟ بر پایه همین دو معیار متفاوت در برخی دیدگاه ها دخالت و توافق با داد باخته برای فروش لازم دیده شد و در دیدگاه های دیگر دخالت و توافق داد برده با شخص ثالث صاحب مال ضروری دانسته شد. در پایگاهی دیگر اظهار نظر شده: اگر حاصل فروش که بر آن تراضی میشود کمتر از مبلغی باشد که مال در ازای آن بازداشت شده، گرفتن موافقت م. ع. مطرح نمی شود چون نفعی در مخالفت ندارد. اما چنانچه فروش شده و تمامی محکوم به و هزینه های اجرایی را پوشش ندهد تراضی محکوم له و ثالث مالک کافی نیست و م. ع. نیز ذینفع است و باید به فروش به شیوه متعارف موافقت کند. بنظر می رسد شکل رابطه ثالث با دادباخته بیش از معیار مبلغ فروش کمتر از آنچه که مال بابت آن بازداشت شده یا متناسب با میزان بازداشت در پاسخ به این پرسش اهمیت دارد. چنانچه ثالث سرخود و بدون درخواست داد باخته و قراردادی با او وارد جریان مزایده شود، همانطور که خود اختیار ورود به این جریان را دارد و بی نیاز از هماهنگی و موافقت داد باخته است، حق تصمیم گیری در فروش توافقی با داد برده را هم دارد. اما چنانچه ثالث پیرو قرار و مدار با داد باخته و بر پایه درخواست داد باخته وارد این ماجرا شود، چون داد باخته برابر او مسئول بوده و ممکن است و ادار به جبران هزینه ها و پرداخت بهای مال د. ح. ثالث شود، دخالت شخص داد باخته و اظهار نظر او در فرآیند فروش توافقی ضروری است. اما دادورز چگونه باید از این امر آگاهی یابد؟ بدیهی است چنانچه ثالث هدف از دخالت ارادی خود در روند اجرا را اعلام ننماید در صورتمجلس درخواست فروش توافقی دادورز باید مراتب را از او جویا شود. اگر اعلام دارد که مال خود را داوطلبانه برای استیفای محکوم به در اختیار دایره اجرا گذاشته و حال درخواست فروش به موجب توافق با دادبرده ۱ - حیاتی دکتر … احکام مدنی در نظم حقوقی کنونی بنیاد حقوقی میزان چاپ دوم ۱۳۹۰، ص ۲۲۵. -- جلالی دکتر … احکام مدنی انتشارات خرسندی، چاپ اول ۱۳۹۳، ص ۱۹۵ و مهاجری، دکتر …. شرح جامع قانون اجرای احکام مدنی، جلد دوم انتشارات فکر سازان چاپ سوم ۱۳۸۶، ص ۹۹.