قاعده انتفاء مقیّد به انتفاء قید: موارد تطبیق

وجوب نماز عید فطر و قربان مشروط به شرایطی، از جمله حضور معصوم (علیه‌السّلام) است و در دوران غیبت ، وجوب آن ساقط می‌شود، زیرا انتفای شرط، منتفی بودن مشروط را در پی دارد. ۲. ۲ - زکات از شرایط صحّت زکات ، قصد قربت است و پرداخت زکات بدون قصد قربت کفایت نمی‌کند، زیرا مقیّد (صحّت زکات) با انتفای قید آن (قصد قربت) منتفی خواهد شد. ۲. ۳ - اعتکاف سه روز روزه گرفتن از شرایط صحّت اعتکاف است. بنابراین، کسی که معذور از روزه گرفتن است، مانند مسافر و حائض ، اعتکافش صحیح نیست، زیرا با انتفای قید (روزه) مقیّد (صحّت اعتکاف) نیز منتفی است. ۲. ۴ - زکات فطره ملاک در وجوب فطریه ، ادراک غروب شب عید با وجود شرایط آن است. بنابراین، چنانچه قبل از غروب - هرچند لحظه‌ای - فاقد شرطی از شرایط وجوب گردد و بر همان حال بماند تا غروب شود، فطریه بر او واجب نیست، زیرا مشروط (وجوب فطریه) با انتفای شرط آن، منتفی می‌شود. ۲. ۵ - حج کسی که بدون دارا بودن استطاعت مالی حج به جا آورد، از حج واجب کفایت نمی‌کند، زیرا وجوب حج مقیّد به استطاعت است و با فقدان قید، مقیّد منتفی است. ۲. ۶ - اجاره اگر کسی اجیر شود که کاری را در زمانی معیّن انجام دهد، مانند اینکه لباسی خاص را در روزی معیّن بدوزد، سپس در آن زمان کار را انجام ندهد، در صورتی که اعتبار زمان خاص قید اجاره باشد، اجاره باطل و اگر شرط باشد، اجاره صحیح است؛ هرچند مستاجر می‌تواند عقد را فسخ کند. ۲. ۷ - مزارعه اگر مالک در عقد مزارعه نوعی خاص از کشت - مثلا گندم - را معیّن کند و عامل نوعی دیگر - مثلا برنج - را بکارد، در صورتی که تعیین آن نوع به گونۀ قید در عقد مزارعه باشد، مالک می‌تواند اجرت زمین و نیز خسارتی را که بر زمین وارد آمده، از عامل بگیرد، اما اگر به گونۀ شرط باشد، مالک میان امضای عقد و فسخ آن مخیّر است. منبع: ج۱، ص۳۴۹-۳۵۰ · مدارک الاحکام، ج۴، ص۹۸ · مصباح الهدی، ج۱۰، ص۴۴۸ · مهذب الاحکام، ج۱۰، ص۳۶۶ · مهذب الاحکام، ج۱۱، ص۳۳۰ · مهذب الاحکام، ج۱۲، ص۱۱۶ · سؤال و جواب یزدی، ص۳۲۲ - ۳۲۳ · تحریر الوسیلة، ج۱، ص۶۳۷-۶۳۸