قاعده اکراه (قواعد فقه)

این قاعده بر پایه آیات ، روایات به‌ویژه حدیث «رفع»، و حکم عقل استوار بوده و اکراه را از عوامل رفع یا تخفیف مسئولیت کیفری و شرعی می‌داند. • فقها اکراه را به اقسامی مانند مُلجِئ و غیرمُلجِئ، مشروع و نامشروع، و مادی و معنوی تقسیم کرده‌اند و تحقق آن را منوط به وجود تهدید مؤثر نسبت به جان ، مال ، آبرو یا نزدیکان شخص دانسته‌اند. • در بیشتر جرایم، اکراه موجب سقوط مجازات است؛ اما در قتل عمد ، قطع عضو و ایراد ضرب منتهی به مرگ ، بنابر نظر مشهور ، رافع مسئولیت کیفری نیست. • ملاک تحقق اکراه، ایجاد خوف عقلایی و سلب توان مقاومت از مکره است و تشخیص آن ب. ت. ب. اوضاع و احوال هر مورد انجام می‌شود. • در قوانین موضوعه ایران نیز اکراه و اجبارِ عادّتاً غیرقابل‌تحمل از عوامل رافع مسئولیت کیفری در جرایم تعزیری و بسیاری از حدود شناخته شده‌اند. • قانون‌گذار، هرچند میان اکراه و اجبار از نظر ماهیت تفاوت وجود دارد، در آثار کیفری میان آن دو تفاوتی قائل نشده و هر دو را موجب رفع مسئولیت دانسته است.