قاعده تعذر وفا به مدلول عقد (قواعد فقه): قاعده در قانون مدنی ایران

در ماده ۳۴۸ قانون مدنی ایران نیز بیع چیزی که بایع قدرت بر تسلیم آن را ندارد، باطل اعلام شده است. البته قدرت بر تسلیم، در زمانی که برای تسلیم مقرر شده، شرط است و متعاملین نیز هنگام معامله باید به وجود این توانایی در زمان تسلیم آگاه باشند و چنانچه با فرض مذکور، پس از انعقاد قرارداد، تسلیم موضوع آن در زمان مقرر شده متعذر شود و امکان تسلّم آن از سوی متعهد له نیز نباشد و تعذر ایجاد شده دائم و غیر موقت باشد، تعذر وفا به مدلول عقد مصداق یافته، موجب بطلان عقد می‌شود. اینکه متعذر شدن تسلیم در زمان مقرر شده بین متعاملین یا در وقتی که عرف و عادت بر آن حکم می‌کند، موجب بطلان عقد است، اختصاصی به معاملات تملیکی مربوط به اعیان معین ندارد، بلکه در موردی که مورد معامله کلی فی الذّمة است نیز صادق است، زیرا هرگاه امکان تهیه و تسلیم مبیع کلّی به صورت دائم منتفی شود، مانند اینکه تنها کارخانه تولیدکنندۀ کالای موضوع قرارداد در اثر حادثه‌ای از بین برود و محصولات قبلی آن نیز نایاب شود، در واقع، تهیه و تسلیم مورد معامله متعذر شده و به علت تعذر وفا به مدلول عقد ، سبب بطلان عقد فراهم شده است. مانند موردی که موضوع قرارداد تهیه و تسلیم لباس عروس برای مراسم عروسی باشد و متعهد با رسیدن زمان مقرر و‌ تشکیل مجلس، موفق به تهیه و تسلیم آن نشود- هر چند دو روز بعد قادر به تسلیم باشد- زیرا موضوع مذکور برای متعهد له فقط در مراسم مزبور قابلیت انتفاع و به اصطلاح «موضوعیت» داشته است.