قاعده تعذر وفا به مدلول عقد (قواعد فقه): مفهوم عدم وفا به مدلول عقد

هرگاه اجرای عقد به هر دلیلی مقدور نباشد، وفا به مضمون عقد متعذر خواهد بود. البته ناگفته پیداست که هرگاه تعذر اجرای عقد، در اثر استنکاف متعهد از ایفای تعهد باشد نمی‌توان امتناع متعهد از عمل به تعهد را مصداق تعذر وفا به عهد محسوب و با استناد به آن عقد را باطل شده تلقی کرد، بلکه باید او را از طریق حاکم ، به انجام دادن عین تعهد وادار کرد که این موضوع به بحثی جداگانه نیاز دارد. موضوع بحث ما تعذری است که ارتفاع آن در اختیار متعاقدین نباشد. برای مثال، پرنده‌ای که مبیع واقع شده، بگریزد یا آنکه پرنده‌ای مبیع واقع شود که در هوا باشد و یا آنکه ماهی موجود در دریا، مورد بیع قرار گیرد. ذکر این نکته نیز ضروری است که در مواردی، بطلان و انحلال عقد چه بسا موجب ورود خساراتی بر احد طرفین عقد گردد. البته این امر نیز مطلبی است جداگانه که به وجود عنصر تقصیر در متعهد له وابستگی دارد، ولی به هر حال از بحث فعلی ما خارج است. یکی از مصادیق تعذر وفا به مدلول عقد، تعذر تسلیم موضوع قرارداد است. در فقه و همچنین در قانون مدنی ایران ، قدرت بر تسلیم مبیع از شرایط صحت بیع به شمار آمده است. به همین علت به عقیده فقها در عقد بیع، شرط است که مبیع قابلیت تسلیم داشته باشد. بنابراین، اگر کبوتر در حال پرواز فروخته شود، معامله صحیح نیست، مگر‌ آنکه عادتا بازگردد. و همچنین در عقد اجاره نیز فقها مقدور التسلیم بودن عین مستاجره را لازم می‌دانند و به این علت، اجاره بندۀ فراری را صحیح نمی‌دانند. منبع: ج۳، ص۲۴۹ · ج۴، ص۳۵۰