دکترین
قاعده تلف در زمان خیار (قواعد فقه): عناصر قاعده تلف در قانون مدنی ایران
قانونگذار ایران نسبت به اختصاص قاعده به خیارات سهگانه در ماده ۴۵۳ ق. ۵.
۱ - شرایط اجرای قاعده خلاصه آنکه شرایط لازم برای اجرای قاعده، بنابر نظریه اقوا که مورد پیروی قانون مدنی ایران قرار گرفته است به شرح زیر است:
۱. معامله باید بیع باشد و این حکم شامل دیگر عقود نیست؛
۲. حکم این ماده اختصاص به مبیع دارد و در مورد تلف ثمنی که عین معین است، حکمی ندارد؛ اگرچه همانطور که گفتیم بعضی فقها آن را در ثمن نیز جاری دانستهاند؛ ولی نظریه اقوا عدم جریان این حکم نسبت به ثمن است؛
۳. مبیع باید عین شخصی باشد و اگر مبیع کلی بوده و مصداق آن انتخاب و به طرف داده شده باشد، چنین حکمی وجود ندارد.
۴. مبیع باید تلف شده باشد؛ پس اگر مبیع اتلاف شود، قاعده جاری نیست؛
۵. مبیع قبض شده باشد؛ در غیر این صورت موضوع تابع قاعدۀ تلف مبیع قبل از قبض است و از شمول این قاعده خارج خواهد بود؛
۶. مبیع باید در زمان وجود خیار تلف شده باشد؛
۷. خیار باید خیار حیوان یا شرط یا مجلس باشد؛
۸. خیارات مذکور باید مختص مشتری باشد؛ یعنی در خیار مجلس و در خیار شرط نیز وقتی این قاعده حکمفرماست که فقط برای مشتری خیار وجود داشته باشد. پس اگر خیار مشترک باشد یا علاوه بر مشتری شخص ثالثی نیز خیار داشته باشد و یا آنکه خیار مختص به بایع باشد، در صورت تلف مبیع، قاعده جاری نیست؛ چرا که در این گونه موارد مسئولیت مشتری منطبق با اصول بوده، نیازی به اجرای قاعده نیست؛
۹. تلف شدن مبیع نباید مستند به تفریط مشتری باشد. ۵.
۲ - پرداخت مثل یا قیمت روایات و همچنین ماده ۴۵۳ قانون مدنی ایران دلالت دارد که با تحقق شرایط بالا تلف از مال بایع محسوب میشود؛ ولی آیا بایع موظف به پرداخت مثل یا قیمت است یا اینکه منظور از عبارت «تلف از مال بایع محسوب میشود» این است که عقد منفسخ میشود و مبیع به ملکیت او درمیآید و در ملکیتش تلف خواهد شد؟ پاسخ آن است که چنانچه مبیع در زمان خیار مختص تلف شود، بیع منفسخ شده، بایع باید ثمن را مسترد دارد؛ زیرا در حقیقت مفاد این قاعده آن است که ضمان معاوضی که قبل از تسلیم مبیع به عهدۀ بایع بوده، پس از تسلیم آن به مشتری، در مدت خیار مختص به مشتری نیز باقی خواهد ماند و پس از انقضای مدت مزبور، این ضمان به مشتری منتقل میشود.
اثر بقای ضمان معاوضی بر عهدۀ بایع، انفساخ عقد در فرض تلف است؛ بدین نحو که لحظهای قبل از تلف، مبیع به ملکیت بایع درمیآید و در ملک او تلف شده و عقد منفسخ میشود؛ در نتیجه بایع باید ثمن را به مشتری برگرداند و هرگاه مشتری آن را نپرداخته باشد از پرداخت آن بری خواهد بود. علاوه بر این، وحدت تعبیری که در روایات مربوط به تلف مبیع قبل از قبض با روایات راجع به تلف مبیع در زمان خیار مختص وجود دارد، نشان میدهد که هر دو شکل تلف، موجب انفساخ عقد میشود و فقها به طور صریح بدین مطلب استناد کرده و حقوقدانان نیز از همین نظریه پیروی کردهاند. بنا بر آنچه گفتیم با گرد آمدن عناصر بالا هرگاه مبیع در زمان خیار مختص به مشتری تلف شود، معامله به حکم قانون منفسخ میشود.
منبع: ج۶، ص۱۸۲ · ج۳، ص۳۶۷ · ج۲، ص۲۸۱ · ج۶، ص۱۸۹
موادِ قانونیِ مستند در این صفحه 1
موارد مرتبط 10
مواد مرتبط 1
-
استناد
از این صفحه
ماده 453 — قانون مدنی
ماده 453 قانون مدنی ایران دلالت دارد که با تحقق شرایط بالا تلف از مال بایع
دکترین 9
-
مقاله
هماستناد
اولاد حسین اگر شمائید
ماده 453 ق.م
-
مقاله
هماستناد
اولاد حسین اگر شمائید — متدولوژی تفسیر قوانین و قراردادها ۱۹۹۷ موصی
ماده 453 ق.م
-
مقاله
هماستناد
اولاد حسین اگر شمائید — متدولوژی تفسیر قوانین و قراردادها ۱۹۹۷ موصی
ماده 453 ق.م
-
مقاله
هماستناد
تأثیر متقابل عقد و قبض و تسلیم
ماده 453 ق.م
-
مقاله
هماستناد
دعوى اسقاط
ماده 453 قانون مدنی ایران و مشتری نیز منکر اسقاط باشد
-
مقاله
هماستناد
قاعدة التلف فی زمن الخیار ممن الاخبار له — خیار باید خیار حیوان یا شرط یا
ماده 453 قانون مدنی ایران دلالت دارد که با تحقق شرایط بالا تلف از مال بایع
-
مقاله
هماستناد
قاعدة التلف فی زمن الخیار ممن الاخبار له
ماده 453 قانون مدنی ایران دلالت دارد که با تحقق شرایط بالا تلف از مال بایع
-
مقاله
هماستناد
قاعدة التلف فی زمن الخیار ممن الاخبار له
ماده 453 قانون مدنی ایران دلالت دارد که با تحقق شرایط بالا تلف از مال بایع
-
مقاله
هماستناد
قاعده اسقاط (قواعد فقه): اقسام اسقاط
ماده 453 قانون مدنی ایران
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
