قاعده تلف مبیع قبل از قبض (قواعد فقه): تحلیل حقوقى قبض

منظور از قبض، آن است که مبیع تحت اختیار و استیلاى مشترى ی. ق. م. او قرار گیرد. در این مفهوم، ابهامى وجود ندارد؛ ولى تحقق آن به اعتبار اختلاف موارد، کیفیات مختلف دارد؛ بدین نحو که تحویل مال غیر منقول با تحویل مال منقول یکسان نیست. تحویل مال غیر منقول به آن است که بایع از مال رفع ید کند و آن را در اختیار مشترى قرار دهد. مثلا چنانچه مبیع خانه مسکونى است، آن را تخلیه کند و کلیدش را تحویل مشترى بدهد؛ • مواد قانونی موادى از قانون مدنی ایران به این شرح است: • ماده ۳۶۷: « تسلیم عبارت است از دادن مبیع به تصرف مشترى به نحوى که متمکن از انحاى تصرفات و انتفاعات باشد و قبض عبارت است از استیلاى مشترى برمبیع». • ماده ۳۶۸: «تسلیم وقتى حاصل مى‌شود که مبیع تحت اختیار مشترى گذاشته شده باشد، اگر چه مشترى آن را هنوز عملا تصرف نکرده باشد». • ماده ۳۶۹: «تسلیم به اختلاف مبیع به کیفیات مختلفه است و باید به نحوى باشد که عرفا آن را تسلیم گویند». • تنوع در قبض ب. ت. ب. تحلیل فوق از معناى قبض روشن گردید که عمل قبض در موارد مختلف، متفاوت است و در بسیارى از موارد ممکن است متعاملین در هنگام معامله در نحوه قبض به گونه دیگرى توافق کنند. مثلا شخصى مقدارى لباس خریدارى مى‌کند و بهاى آن را نیز مى‌پردازد ولى دستور مى‌دهد که لباس‌هاى مزبور میان مستمندان توزیع گردد. در این صورت، قبض اشخاص مستمند به منزله قبض مشترى است و چنانچه قبل از آن، لباس‌ها‌ تلف شوند، مورد از مصادیق تلف قبل از قبض است و از کیسه فروشنده محسوب مى‌شود. ۱۳ - مسائل قبض مسائل قبض بدین شرح است : ۱۳. ۱ - وحدت شخصی طرفین هرگاه شخص واحدی، وکیل از ناحیه طرفین ( بایع و مشتری ) یا ولی آنان باشد، یا آن که خودش فروشنده بوده و از طرفی، وکیل مشتری یا ولی او نیز باشد، به محض وقوع عقد ، قبض حاصل می‌شود و چنانچه مبیع تلف گردد، تلف بعد از قبض محسوب خواهد بود و محتاج به قبض جدید نیست. ظاهرا قبض از عناوین قصدیه نیست تا حصول آن مشروط به عنصر قصد و نیت خاص باشد. ۱۳. ۲ - ارسال کالا و توافقات هرگاه شخصی کالایی را خریداری و سفارش کند که آن را برای او ارسال دارند، ارسال محموله به منزله قبض خریدار است، هر چند مبیع هنوز به تجارت خانه یا انبار او واصل نشده باشد. مساله فوق در صورتی است که معامله به طور مطلق انجام گیرد، ولی چنانچه متعاملین برای قبض نحوه خاصی را قید کرده باشند، مطابق آنچه قید شده عمل خواهد شد. مثلا اگر شخصی کالایی را از یک مؤسسه تجاری بخرد و در معامله قید کند که کالا به نحو C F (مخفف دو کلمه است: علامت کلمه cost و علامت freight به معنای (تحویل کالا در کشور مقصد). FOB نیز مخفف «free on board» به معنای (تحویل کالا در مبدا) است. ) حمل گردد، مطابق مقررات راجع به آن نوع خاص عمل خواهد شد. ۱۳. ۳ - انبارداری و عرف در بازار، انبار کالایی وجود دارد که بازرگانان اجناس خود را در آن انبار وارد می‌کنند و در دفتر انبار، مقدار، نوع، مالک ، و تاریخ ورود جنس ثبت می‌گردد. چنانچه در خارج میان دو نفر از صاحبان اجناس معامله‌ای واقع شود تنها امری که صورت می‌گیرد آن است که فروشنده به دفتر انبار مراجعه و سفارش می‌کند که جنس فروخته شده از‌ صورت حساب او کسر و به نام خریدار ثبت گردد و دفتر انبار این عمل را انجام می‌دهد. حال آیا با این عمل، قبض صورت گرفته و در نتیجه چنانچه پس از ثبت کالا به نام خریدار، تلف صورت گیرد، تلف بعد از قبض محسوب می‌گردد یا خیر؟ به نظر می‌رسد مفهوم قبض را باید از عرف اتخاذ کرد. منبع: القواعد الفقهیه، ج۲، ص۷۸ · منهاج الصالحین، ج۲، ص۳۴