قاعده شروط ۷۷ — اسقاط شرط نتیجه شرط نتیجه نیز اسقاط

اسقاط شرط صفت پس از انعقاد معامله شرط صفت الزام پذیر نیست و به این علت نمی توان آن را اسقاط کرد؛ زیرا آنچه مورد نظر بوده است. وجود صفت مزبور در میع است، نه ایجاد آن پس از وقوع عقد، بنابراین، هرگاه کشف شود که صفت مزدور در میع وجود نداشته است، نمی توان آن را مطالبه کرد، بلکه فقط مشروط له حق دارد معامله را فسخ کند. البته مشروط له می تواند از حتی خیار صرف نظر کند که این امر با اسقاط کردن شرط تفاوت دارد. برای مثال هر بخرد که رنگ آن متالیک باشد و پس از معامله خلاف آن کشف شود، مشتری نمی تواند بایع را الزام کند که اتومبیلی را به صورت مورد نظر در آورد، بلکه فقط می تواند معامله را فسخ کند. به علاوه بایع نیز نمی تواند از مشتری تقاضا کند که معامله را فسخ نکند و او اتومبیل را به رنگی که شرط شده است در آورد. اسقاط شرط نتیجه شرط نتیجه نیز اسقاط پذیر نیست؛ زیرا نمی توان مشروط علیه را به آن الزام کرد. توضیح اینکه در فرض وجود شرایط لازم شرط نتیجه با تحقق عقد حاصل می شود و در صورت عدم اجتماع شرایط مزبور، شرط مذکور محقق نمی شود. مشروط له نمی تواند به جا آوردن مفاد شرط را از مشروط علیه مطالبه کند؛ زیرا انجام دادن عملی به عهده مشروط علیه نبوده است تا بتوان او را به انجام دادنش الزام کرد. بنابراین، پس از عقد برای مشروط له، حقی نسبت به شرط باقی نمی ماند تا بتواند آن را اسقاط کند. قانون مدنی ایران در قسمت اخیر ماده ۲۴۴ همین استدلال را پذیرفته و مقرر کرده است. .... لکن شرط نتیجه قابل اسقاط نیست. البته باید توجه داشت که تخلف از شرط نتیجه فقط در مواردی متصور است که موضوع شرط منتفی گردد؛ مثل اینکه شخصی اتومبیلی را به این شرط بفروشد که در فروش خانه مشتری وکیل او باشد و پس از معامله کشف شود که خانه مورد نظر پیشتر فروخته شده است و یا اتومبیل مزبور را به این شرط بفروشد که تابلوی نقاشی معینی از آن او باشد و سپس کشف شود که تابلوی مذکور پیش از آن به فرد دیگری فروخته شده است. برای بایع در این موارد فقط حق خیار فسخ به وجود می آید که البته این حق قابل اسقاط است؛ اما در فرض تخلف شرط، بایع حق ندارد مشتری را ملزم به امری برای مثال پرداخت بهای تابلو) - کنند و لذا اسقاط شرط مزبور هم خود به خود منتفی است و ناگفته پید است که اسقاط حق خیار با اسقاط شرط تفاوت روشن دارد.