قاعده عمومی برای انشای رأی

انشاء و صدور رأی هنگامی انجام می شود که دادگاه ختم دادرسی را اعلام کرده باشد. دادگاه پس از اعلام ختم دادرسی، در صورتی که ممکن باشد در همان جلسه رأی خود را انشاء میکند و به اصحاب دعوا نیز اعلام خواهد نمود. در غیر این صورت یعنی در صورتی که انشای رأی بلافاصله پس از اعلام ختم دادرسی ممکن نباشد، حداکثر ظرف مدت یک هفته رأی را انشاء و اعلام مینماید ماده ۲۹۵ ق.آ.د. م). تا پیش از پایان دادرسی و اعلام ختم آن انشاء و صدور رأی ممکن نیست. بنابراین مقدمه انشای رأی، انجام فرآیند دادرسی و خاتمه آن است. انشای رأی اصولاً با بیان رأی توسط رئیس دادگاه و نوشتن آن توسط او یا منشی دادگاه صورت می گیرد. پس از اعلام ختم دادرسی و پیش از آن که دادگاه رأی خود را بنویسد باید آن را با انشای لفظی اعلام کند و سپس رأی مزبور را نوشته و به امضای دادرس یا دادرسان برساند ماده ۲۹۶ ق.آ.د. م). دادگاه به هنگام انشای رأی باید همه ارکان رأی را رعایت کند و ضمن بیان گردشکار و شرح مختصری از ماجرای دعوا استدلال نماید و پس از بیان اسباب موجهه حکم و دلایل توجیهی نسبت به اصل خواسته و سبب آن به همراه مستندات قانونی ناظر به دعوا اثباتاً یا نفیاً حکم بدهد. به این بخش از خواسته منطوق و مفاد حکم برای انشای رأی لازم است محتویات قانونی رأی آورده شود؛ برای مثال دادگاه صادر کننده رأی مشخصات و سمت دادرس یا دادرسان دادگاه، شماره رأی، تاریخ صدور اصحاب دعوا اعلام می نماید در غیر این صورت حداکثر ظرف یک هفته انشاء و اعلام رأی می کند.». رأی اسامی اطراف دعوا و وکلا ی. ن. ق. آنان خواسته و موضوع دعوا و مرحله رسیدگی اعم از نخستین یا تجدیدنظر و غیره باید در زمان انشای رأی در رأی صادره نوشته و آورده شود. اگر دادگاه با تصدی یک دادرس تشکیل و اداره میشود، نام آن دادرس در انشای رأی باید بیاید و اگر تشکل و ترکیب دادگاه با بیش از یک قاضی تشکیل و فعال می شود، لازم است نام همه دادرسان دادگاه در رأی صادره درج شود (ماده ۲۹۶ ق.آ.د. م). نکته دیگر در انشای رأی رعایت نظر مشاور در برخی دادگاهها مانند دادگاه خانواده است. دادگاه خانواده از حیث ترکیب قضایی آن محدود به رئیس یا دادرس علی البدل دادگاه و همچنین قاضی مشاور زن است. دادگاه خانواده اگر چه از قاضی مشاور زن بهره مند می کند ماده ۲ ق. ح. خ). در انشای رأی اگر چه مشاور قضایی در دادگاه خانواده دخالت مستقیم ندارد ولی نظر و استدلال مشاور در رأی گنجانده میشود. در این قانون از یک مشاور زن به عنوان یک قاضی نام برده شده که نه تنها دارای سمت قضایی است بلکه وظیفه و اختیار دارد که پس از ختم دادرسی ظرف مدت سه روز به طور مکتوب و مستدل در مورد موضوع دعوا اظهار نظر نماید که نظر او در پرونده امر درج میشود. اظهار نظر قاضی مشاور زن می بایست در رأی دادگاه بنشیند خواه رئیس دادگاه خانواده در جهت موافق با نظر قاضی مشاور رأی بدهد یا در مقام مخالفت با آن بر آید. چنانچه رئیس دادگاه یعنی قاضی انشاء کننده رأی با نظر قاضی ۱. ماده ۲۹۶ ق.آ.د. م : رأی دادگاه پس از انشاء لفظی باید نوشته شده و به امضای دادرس یا دادرسان برسد و نکات زیر در آن رعایت گردد: ۱ - تاریخ صدور رأی. ۲ - مشخصات اصحاب دعوا یا وکیل یا نمایندگان قانونی آنان با قید اقامتگاه