قاعده لزوم (مقاله‌چهارم): معنای «اصل» در اصاله اللزوم

واژه اصل ممکن است در یکی از معانی زیر استعمال شده باشد: ۱. ۱ - رجحان و اغلبیت اگر واژه اصل به معنای رجحان و اغلبیت باشد؛ بدین ترتیب اصالة اللزوم یعنی در اغلب موارد، عقود لازمند، نه جایز. نظرا الی ان اکثر افراده علی اللزوم». ) ۱. ۲ - قاعده اگر واژه اصل بمعنای قاعده باشد؛ اصل لزوم یعنی قاعده لزوم همانند اصل طهارت و برائت ، بنابراین معنا، اصل لزوم قاعده‌ای مستفاد از کتاب و سنت است و هنگام شک به آن رجوع می‌شود. ۱. ۳ - استصحاب اگر واژه اصل بمعنای استصحاب باشد؛ یعنی در صورت فسخ عقد توسط احد از متعاملین ، هرگاه در بقا و یا عدم بقای عقد تردید کنیم، مقتضای قاعدۀ استصحاب، بقای اثر عقد و در نتیجه لزوم آن است. ۱. ۴ - معنای لغوی معنای لغوی واژۀ اصل و بنای عرفی و شرعی این اصل در بیع بر لزوم است؛ یعنی قصد مردم از خریدوفروش آن است که رابطۀ مالک اولیه با مال قطع شده، او نسبت به آن بیگانه شود و خیار حقی خارجی است که برای ی. ا. ط. یا برای هر دو طرف قرار داده شده و اسقاط پذیر است؛ بر خلاف عقد هبه که قابل رجوع است و این قابلیت، از احکام شرعی و غیر قابل اسقاط است. منبع: جامع المقاصد، ج۴، ص۲۸۲ · مجمع الفائدة و البرهان، ج۸، ص۳۸۲- ۳۸۳ · ج۱۱، ص۵ · ج۵، ص۱۴