Ailexa — هوش مصنوعی + قانون home
حوزهٔ جستجوی شما حدوداً در چه زمینه‌ای است:
در جست‌جوی چه هستید؟ بعد از انتخابِ آنچه می‌خواهید، در کادرِ جستجوی بالا موضوع را بنویسید و «بگرد» را بزنید.

انطباق دقیق این متن با متن رسمی هنوز به‌طور ۱۰۰٪ کنترل نشده.

در این مبحث، مفهوم قسامه از منظر لغوی و اصطلاحی بررسی می‌شود و دیدگاه‌های فقیهان مذاهب مختلف درباره تعریف و ماهیت آن تبیین می‌گردد. همچنین کیفیت اجرای قسامه، نقش مدعی و مدعی‌علیه در ادای سوگند ، جایگاه اولیای دم و شرایط مشارکت اشخاص در قسامه، از جمله مسائل مورد بحث در این بخش است. افزون بر این، برخی پرسش‌های فقهی مرتبط با قسامه، مانند لزوم سوگند مدعی و امکان مشارکت زنان در قسامه، با استناد به روایات و آرای فقها بررسی می‌شود. ۱. ۱ - واژه قسامه قسامه در لغت ، مصدر است و به معنای قسم یاد کردن است. زحیلی، وهبة، الفقه الاسلامی و ادلّته، ج۷، ص۵۸۰۵. در اصطلاح بعضی از فقیهان، اسم سوگندهایی است که بر اولیای دم تقسیم می‌شود. به هر تقدیر، اسمی است غیر مصدری که جایگزین مصدر شده است. گفته می‌شود: «اقسم، اقساما و قسامة»؛ کتاب او به نام مغنی المحتاج الی معرفة معانی الفاظ المحتاج معروف است و تألیفات دیگری نیز دارد.) و هی بفتح القاف: اسم الایمان تقسّم علی اولیاء الدم ماخوذة من القسم و هو الیمین و قیل اسم الاولیاء قسامه به فتح قاف نام سوگندهایی است که بر اولیای دم تقسیم می‌شود و از قسم که همان سوگند است اخذ شده است و گفته شده: قسامه، نام اولیایی است که برای اثبات قتل بر مدعی علیه سوگند ادا می‌کنند. سپس می‌گوید: «نخستین کسی که در جاهلیت با قسامه به داوری نشست، ولید بن مغیره بود و اسلام آن را تقریر و تثبیت نمود. از این رو برخی او را نخستین کسی دانسته‌اند که به قسامه عمل کرده است». شربینی، محمد بن احمد، مغنی المحتاج، ج۵، ص۳۷۸. ۱. ۲ - تعریف قسامه در نزد حنفی‌ها، قسامه عبارت است از ادای ۵۰ سوگند متعدد در دعوی قتل که توسط ۵۰ مرد اقامه می‌شود. از نظر حنفی‌ها، اهل محله‌ای که مقتول در آنجا یافت شد، ۵۰ نفر را انتخاب می‌کنند که قسم بخورند تا تهمت از متهم رفع شود. هر یک از آنان سوگند می‌خورد که: «به خدا، او (متهم) آن شخص را نکشته و ما نمی‌دانیم قاتل کیست.» اگر چنین سوگند یاد کنند، دیه بر آنها ثابت است. سوگند از سوی اولیای دم برای اثبات قتل علیه جانی اقامه می‌شود. هر یک از آنان (۵۰ نفر) می‌گوید: «به خدایی که غیر از او خدایی نیست، جانی ضربه زد و فلانی مرد، یا به درستی که فلانی، فلانی را کشت.» چنانچه بعضی از اولیای دم از ادای سوگند خودداری کنند، افراد باقی مانده از اولیای دم، تعداد قسم باقی مانده را خواهند خورد؛ اما اگر همه اولیای دم نکول کردند یا اینکه قتل لوث نبود (نه قرینه ظاهری در خصوص قاتل وجود دارد و نه عداوت ظاهری)، زحیلی، وهبة، الفقه الاسلامی و ادلّته، ج۷، ص۵۸۱۴. قسم به متهم ارجاع می‌شود. در این صورت، بستگان وی ۵۰ سوگند مبنی بر برائت متهم می‌خورند؛ ولی چنانچه متهم، بستگان « عاقله » نداشته باشد، متهم ۵۰ سوگند خورده و از مسئولیت بری خواهد شد. رأی مشهور فقهای شیعه با نظر اخیر- با کمی اختلاف- موافق است. هم چنانکه از قول فقهای اهل سنت (غیر از حنفیه) گفته شد، چنانچه قتل لوث نبود، قسامه به متهم ارجاع می‌شود که این نظریه با نظریه فقهای شیعه موافق نیست. فقهای شیعه به اتفاق، نظر دارند که قسامه برای قتل همراه با لوث است و در غیر از مورد لوث جایی ندارد. به استناد مواد ۲۴۴، ۲۴۷ و ۲۴۸ قانون مجازات اسلامی ، (این مواد در سال ۱۳۸۰ ش. اصلاح شده است؛ نک: آخر همین فصل). نظریه فوق در سیستم حقوق کیفری ایران نیز پذیرفته شده است. در اینجا دو پرسش مطرح مى‌شود: ۱. ۳ - سوگند شاکی یا متهم آیا شاکی قتل یا متهم به قتل، خود نیز باید سوگند بخورد؟ در پاسخ باید گفت که نظر فقها در این مسئله مختلف است. از شرح لمعه استفاده می‌شود که لازم است مدعی نیز سوگند یاد کند و نمی‌توان به سوگند دیگران، بدون سوگند مدعی اکتفا کرد. علّامه در قواعد و فخر در ایضاح ، اکتفا به سوگند دیگران را از سوگند مدعی، مورد اشکال قرار داده است. فخر می‌گوید: منشا اشکال آن است که از یک طرف اکتفا به سوگند دیگران برای اثبات حق مدعی، خلاف اصل است و از طرف دیگر، شارع مقدس در خصوص قسامه از ادای سوگند توسط دیگران منع نفرموده و آن را اجازه هم داده است. به هر حال، ایشان هیچ کدام از دو وجه را ترجیح نداده است. روایات وارده در این مسئله لسان واحد ندارند؛ مستفاد از برخی روایات آن است که بستگان و خویشاوندان لازم است ادای سوگند کنند؛ بر مدعى لازم است ۵۰ نفر را بیاورد که سوگند یاد کنند که فلانى، فلانى را به قتل رسانده است.» ظاهر این است که سوگند متوجه کسانى است که مدعى، آنان را مى‌آورد؛ نه خود وى. از برخى روایات دیگر استفاده مى‌شود که مدعیان سوگند یاد مى‌کنند؛ مانند روایت « مسعود بن زیاد » که امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: پدر من مى‌فرمودند: اگر مدعیان دم، اقامه بینه بر قتل مقتول نکنند و سوگند نیز ادا ننمودند، متهمین ۵۰ بار سوگند یاد می‌کنند که ما او را به قتل نرسانده‌ایم و قاتل او را نمی‌شناسیم. مقتضای جمع بین روایات این است که هر دو وجه جایز باشد؛ یعنی مدعی، هم می‌تواند با بستگانش ادای سوگند نماید و هم می‌تواند سوگند نخورد و فقط به سوگند قوم و بستگان خود اکتفا نماید؛ هر چند ادای سوگند از طرف مدعی همراه با بستگانش ارجح و اقوی به نظر می‌رسد. ولی چنانچه حتی یک مرد وجود داشته باشد، زن حق ادای سوگند ندارد؛ هر چند که از شکات باشد. مادّه ۲۴۸ قانون مجازات اسلامی و تبصره‌های آن، مطابق این نظریه تنظیم شده است: در موارد لوث ، قتل عمد با ۵۰ قسم ثابت می‌شود و قسم‌خورندگان باید از خویشان و بستگان نسبی مدعی باشند و در مورد آنها رجولیت شرط است. تبصره ۱- مدعی و مدعی علیه می‌توانند، حسب مورد یکی از قسم‌خورندگان باشند. تبصره ۲- چنانچه تعداد قسم‌خورندگان کمتر از ۵۰ نفر باشند، هر یک از قسم‌خورندگان مرد می‌تواند بیش از ۵۰ قسم بخورد، به نحوی که ۵۰ قسم کامل شود. تبصره ۳- چنانچه هیچ مردی از خویشان و بستگان مدعی برای قسامه وجود نداشته باشد، مدعی می‌تواند ۵۰ قسم بخورد؛ هر چند زن باشد. از نظر حنفیه ، قسامه برای نفی اتهام از مشتکی‌عنه است؛ در حالی که از نظر سایر فقها (چه شیعه و چه سنی )، قسامه ابتداء برای اثبات اتهام است و چنانچه انجام نشد، مشتکی‌عنه می‌تواند برای نفی اتهام بدان تمسک کند.

موارد مرتبط 35

آرای مرتبط 14

نظریات مشورتی 8

نشست‌های قضایی 1

مواد مرتبط 2

مقرراتِ مرتبط 2

دکترین 6

فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمی‌شود.

نظرها و یادداشت‌ها

نظرها پس از بررسی نمایش داده می‌شوند.

Designed & Developed by Hamed Rostami, Eng. & Attorney — © All Rights Reserved حامد رستمی، مهندس و وکیل دادگستری حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم اینستاگرام تلگرام لینکدین