قرار معاینه محل

قرار معاینه محل لازمه دیدار از صحنه‌های وقوع جرم و نیز ملاحظه محل، صدور قرار معاینه محل است.[۱] این قرار از آرایی است که در ماهیت دعوا صادر می‌شود اما قاطع آن نیست.[۲] ▪صدور قرار معاینه محل قرار معاینه محل و تحقیق محلی توسط رئیس دادگاه یا با تعیین او توسط یکی از مستشاران شعبه اجراء می‌شود. چنانچه محل اجرای قرار، خارج از حوزه قضائی مرکز استان باشد، دادگاه تجدیدنظر استان می‌تواند اجرای قرار را از دادگاه محل مربوط درخواست کند و در صورتی که محل اجرای قرار در حوزه قضائی استان دیگری باشد، با اعطای نیابت قضائی به دادگاه نخستین محل، درخواست اجرای قرار نماید.[۳] ▪منابع ١. مجله قضایی و حقوقی دادگستری شماره ٢۴ پاییز ١٣٧٧. قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، ١٣٧٧. ٢. فریدون نهرینی. آیین اثبات و دادرسی (مجموعه مقالات). چاپ ١. گنج دانش، ١٣٩١. ٣. ماده ۴۵۲ قانون آیین دادرسی کیفری پی نوشت ماده ۲۴۸ قانون آیین دادرسی مدنی: دادگاه می‌تواند راساً یا به درخواست هر یک از اصحاب دعوا قرار معاینه محل را صادر نماید. موضوع قرار و وقت اجرای آن باید به طرفین ابلاغ شود. ▪پیشینه مفاد این ماده در ماده ۴۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۱۸ بیان شده بود.[۱] ▪فلسفه و مبانی نظری معاینه محل از این جهت که قاضی وقایع را لمس می‌کند و دلیل را با مشاهدات خود استحصال می‌نماید از دلایل بسیار مناسب برای کشف واقعیت دعوا می‌باشد و باعث اقناع وجدان نسبی برای قاضی می‌شود، زیرا گفته‌های طرفین و توصیف وقایع هرگز جای دیدن را نمی‌گیرند.[۲] ▪نکات توضیحی و تفسیری دکترین قرار معاینه محل از جمله قرارهای اعدادی است؛ یعنی با اجرای این قرار، پرونده آماده صدور رأی می‌شود و دادگاه نیز می‌تواند از آن عدول کند.[۳] در صورتی که تصدی شعبه با چند قاضی باشد، ممکن است یکی از آن‌ها معاینه را انجام دهد، طرفین دعوا باید در محل اجرای معاینه حاضر باشند، اما اگر به شکل صحیحی دعوت شوند، عدم حضور آن‌ها مانعی برای انجام قرار معاینه محل نمی‌باشد.[۴] نکته‌ی دیگر آن که، اصولاً محل رسیدگی به دلایل در دادگاه می‌باشد اما در مواردی مانند موضوع معاینه محل یا تحقیقات محلی رسیدگی خارج از دادگاه صورت می‌گیرد.[۵] ▪مصادیق و نمونه‌ها به عنوان مثال می‌توان مراجعه قاضی به محل وقوع قتل به منظور اطلاع از کم و کیف موضوع را از مصادیق معاینه محل دانست.[۶] ▪منابع ١. عباس زراعت. محشای قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق ایران. چاپ ٣. ققنوس، ١٣٨٩. ٢. عباس زراعت. محشای قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوق ایران. چاپ ٣. ققنوس، ١٣٨٩. ٣. علی عباس حیاتی. آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی. چاپ ٢. میزان، ١٣٩٠. ۴. عباس زراعت و حمیدرضا حاجی زاده. ادله اثبات دعوا. چاپ ٢. قانون مدار، ١٣٩٠. ۵. سیدجلال الدین مدنی. آیین دادرسی مدنی (جلد دوم) (دادگاه‌های عمومی و انقلاب). چاپ ١. پایدار، ١٣٧٩. ۶. عبدالرسول دیانی. ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری. چاپ ١. تدریس، ١٣٨۵. پی نوشت چنانچه معاینه محل توسط کارشناس صورت بگیرد و یکی از طرفین مانع اجرای معاینه محل شود آیا می توان از قوه قهریه استفاده کرد؟ مطابق نظر مشورتی اداره کل حقوقی به شماره ١٨٣٩/٩۵/٣٧ در فرض سوال که معاینه محل توسط کارشناس لازم است ولی متصرف از باز کردن درب خودداری می کند اگر متصرف طرف دعوا باشد دادگاه می تواند خودداری وی از بازکردن درب را که در واقع جلوگیری از اجرای قرار کارشناسی تلقی می شود، از جمله قرائن مثبته دعوای خواهان محسوب و در صورت وجود ادله و قرائن دیگر، به انضمام آن، حکم به نفع خواهان صادر کند و اگر مجموعه ادله و قرائن به شرح فوق کافی برای صدور رای نباشد یا اصلاً کسی در محل وجود نداشته باشد تا درب را باز کند و یا اینکه متصرف شخص ثالثی باشد با توجه به اینکه قاضی در هر حال مکلف به رسیدگی و احقاق حق است و در فرض سوال این امر متوقف بر اظهارنظر کارشناس پس از معاینه محل شده است به نظر می رسد با عنایت به مواد ۳ و ۱۹۹ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ و ملاک ماده ۶۴ قانون اجرای احکام مدنی دادگاه می تواند دستور باز کردن درب را با رعایت سایر موازین شرعی و قانونی صادر کند. وفق ماده ١٩٩ قانون آیین دادرسی مدنی دادگاه می‌تواند به منظور کشف واقع دستور به معاینه محل، کارشناسی، تحقیق محلی و … بنماید. 1 comment بختیار سید نظامی 1 قرار تحقیق محلی ماده ۲۴۹ قانون آیین دادرسی مدنی: در صورتی که طرفین دعوا یا یکی از آنان به اطلاعات اهل محل استناد نمایند، اگر چه به‌طور کلی باشد و اسامی مطلعین را هم ذکر نکنند، دادگاه قرار تحقیق محلی صادر می‌نماید. چنانچه قرار تحقیق محلی به درخواست یکی از طرفین صادر گردد، طرف دیگر دعوا می‌تواند در موقع تحقیقات، مطلعین خود را در محل حاضر نماید که اطلاع آن‌ها نیز استماع شود. ▪توضیح واژگان تحقیقات محلی: عبارت است از به دست آوردن اطلاعات اهل محل در مورد امر مورد ادعا، اطلاعات اهل محل نیز در حقوق اسلام استفاضه نامیده می‌شود.[۱] ▪پیشینه مفاد این ماده در ماده ۳۹۳ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۱۸ بیان شده بود با این تفاوت که در ماده جدید تحقیق محلی در مورد بررسی صحت و اصالت سند پیش‌بینی نشده‌است.[۲] ▪نکات توضیحی و تفسیری دکترین آثار قرار معاینه محل یا تحقیق محلی به درخواست هریک از اصحاب دعوی به شرح ذیل می‌باشد: ١. با درخواست یکی از طرفین طرف دیگر نیز می‌تواند مطلعین خود را در محل حاضر نماید. ٢. تهیه وسیله اجرای قرار معاینه محل یا تحقیق محلی به عهده درخواست کننده می‌باشد. ٣. عدم تهیه وسیله اجرای قرار، موجب خروج آن از اعداد دلایل درخواست کننده می‌باشد.[۳] شایان ذکر است با توجه به اینکه تحقیقات محلی در قانون عنوان خاصی غیر از عنوان شهادت دارد پس نباید آن را مشمول آثار و احکام خاصه شهادت دانست.[۴] آنچه گواه بیان می‌کند بینه شرعی می‌باشد اما در مبحث تحقیق محلی استطلاع از کسانی که در حاشیه دعوا اطلاعاتی دارند مدنظر است؛ که جنبه اماره داشته و ممکن است موجب علم یا اطمینان قاضی شود.[۵] ▪نکات توضیحی اقدام دادگاه در مورد اجرای تحقیق محلی به این صورت است که پس از تقاضای هر یک از طرفین دعوا در این مورد ابتدا دادگاه قرار تحقیق محلی صادر می‌نماید در این قرار آنچه قرار است مورد بررسی و پرسش قرار گیرد به‌طور دقیق مشخص می‌شود تا وظایف دادرس تحقیق محلی دقیقاً مشخص باشد، پس از آن وقت و محل اجرای قرار معاینه محل تعیین شده و در آن تاریخ با حضور دادرس (عدم حضور طرفین مانع اجرا نمی‌باشد) مفاد قرار اجرا می‌شود.[۶] ▪منابع ١. علی عباس حیاتی. شرح قانون آیین دادرسی مدنی. چاپ ٢. سلسبیل، ١٣٨۵. ٢. علی مهاجری. مبسوط در آیین دادرسی مدنی (جلد دوم). چاپ ١. فکرسازان، ١٣٨٧. ٣. یداله بازگیر. تشریفات دادرسی مدنی در آرای دیوانعالی کشور (رسیدگی به دلایل و احکام راجع به آنها). چاپ ١. فردوسی، ١٣٨١. ۴. علی عباس حیاتی. آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی کنونی. چاپ ٢. میزان، ١٣٩٠. ۵. علی مهاجری. مبسوط در آیین دادرسی مدنی (جلد دوم). چاپ ١. فکرسازان، ١٣٨٧. ۶. علی اکبر یلفانی. شرح و تفسیر قوانین دادرسی مدنی (حقوق دادرسی مدنی) (جلد اول) (قواعد عمومی). چاپ ١. امیرکبیر، ١٣٨٠. پی نوشت قاضی اجرا کننده قرار، متصدی اجرا می‌باشد خواه صدور حکم در صلاحیت وی باشد خواه نباشد.ممکن است در هنگام معاینه محل از نظر کارشناس نیز استفاده شود و اظهارات اشخاص دیگر نیز اخذ شود، تمام این نظرات باید در صورتجلسه قید و به تصدیق مجری قرار و کارشناس و دیگران برسد. تصدیق می‌تواند از طریق امضا یا اثر انگشت صورت گیرد. شایان ذکر است عدم تصریح به لزوم امضای صورتجلسه توسط متصدی قرار در این ماده (ماده ۲۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی: متصدی اجرای قرار از معاینه محل یا تحقیقات محلی صورت جلسه تنظیم و به امضای مطلعین و اصحاب دعوا می‌رساند.) به خاطر وضوح این امر می‌باشد. نکته‌ی دیگر آن که چنانچه مطلعین ذیل صورتجلسه را امضا نکنند این امر در صورتجلسه قید می‌شود، به نظر می‌رسد با توجه به اینکه دادرس خود ناظر بر آن بوده‌است می‌توان به اظهارات آنان استناد نمود اما در صورتی که مطلعین اظهارات خود را تکذیب نمایند اثبات آن مشکل بوده و احتمالاً ارزش قضایی ندارد. تحقیقات محلی فی الواقع، نوعی شهادت است. النهایه به جای این که شهود به دادگاه بیایند، دادرس دادگاه یا مدیر دفتر دادگاه به محل می‌رود و اطلاعات و اظهارات شهود محلی را استماع می‌نماید. Add a comment بختیار سید نظامی 1