قصاص: موانع قصاص

در خصوص برخی از موانع قصاص می‌توان چند مصداق را مطرح کرد. به عنوان مثال اگر چه قتل شرعاً موجب قصاص است، اما قتل فرزند از موانع قصاص تلقی می‌شود. لذا اگر پدری فرزند خود را بکشد، به موجب یک حکم اختصاصی، قصاص نمی‌شود، بلکه باید دیه پرداخته و تعزیر شود البته در این حالت، تساوی دین میان پدر و پسر ضرورتی ندارد. همچنین علاوه بر پدر، اجداد پدری نیز مشمول همین حکم هستند. گفتنی است از آنجا که این حکم، یک استثناء از حکم قصاص است، نمی‌توان آن را به مادر تسری داد. ضمناً در خصوص فرضی که مرتکب جرم، مدعی نسب با مقتول است و او را فرزند خود معرفی می‌کند، در این حالت چنانچه شبهه ای در صحت این ادعا وجود داشته باشد و همچنین چنانچه این ادعا از سوی اولیاء دم تکذیب شود، مرتکب باید ادعای خود را در دادگاه اثبات کند در غیر این صورت قاتل را باید قصاص نمود به عبارت دیگر صرف ادعای وجود چنین رابطه ای کافی برای اسقاط قصاص نیست. همچنین عاقل بودن مجنی علیه، از دیگر شرایط قصاص است، لذا قتل عمدی مجنون ، قصاص ندارد. شرط دیگر لازم برای تحقق قصاص، مسلمان بودن مجنی علیه است، در اینجا مقصود، مطلق مسلمانان هستند و جنسیت یا سن آنها، تأثیری بر مسئله ندارد، لذا کافر حتی در فرض مهدور الدم بودن مسلمان، نمی‌تواند مسلمان را به قتل برساند. مسلمان شدن مجنی علیه قبل از مرگ نیز موجب ثبوت قصاص نمی‌شود. همچنین عده ای از این ماده چنین استنباط نموده‌اند که در فرض قتل کافر حربی به دست فرد ذمی، نباید قائل به قصاص شد، چرا که ذمی را باید معصوم الدم دانست. گروهی نیز معتقدند نمی‌توان مسلمانان را به دلیل قتل ذمی قصاص نمود، لذا باید کفر را بعنوان مانع قصاص تلقی کرد. منبع: مبسوط در ترمینولوژی حقوق (جلد چهارم)، گنج دانش، 1388 · حقوق کیفری اختصاصی (جرایم علیه اشخاص)، میزان، 1389 · حقوق جزای اختصاصی (جلد اول) (جرایم علیه اشخاص- صدمات جسمانی)، میزان، 1389 · تحقیقات قضایی در قتل، بهنامی، 1391 · جرم‌ها و مجازات‌ها در اسلام (قوانین جزایی و قضایی در اسلام)، آیدین، 1378 · حقوق کیفری اختصاصی (جلد اول) (جرایم علیه اشخاص)، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1392 · حقوق کیفری اختصاصی (جرایم علیه اشخاص- جنایات)، میزان، 1389 · محشای قانون مجازات اسلامی، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1384 · قانون مجازات اسلامی در نظم حقوق کنونی (دکترین و رویه کیفری ایران)، مهاجر، 1389