قصور جزایی در فقه و حقوق کیفری ایران (مقاله علمی وزارت علوم)
نویسندگان: سینا خرم عبدالعلی توجهی
منبع: قضاوت سال 25 بهار 1404 شماره 121
چکیده
جهل به قانون از جمله مفاهیمی است که رافعیت آن در مسئولیت کیفری همواره موضوع بحث و گفت وگو در میان اندیشمندان حقوق کیفری بوده است. فرض عدم استماع ادعای جهل به قانون یا عدم معذوریت جهل حکمی، در طول زمان از حتمیت بیشتری برخوردار بوده، اما اطلاق گیری از فرض مذکور می تواند آثار و نتایج ناعادلانه ای را به دنبال بیاورد و به تبع آن، عدالت کیفری را مخدوش سازد. فرض عدم امکان یا عدم قدرت بر آگاهی از قانون، پرسش از چگونگی مواجهه کیفری در قبال قصور در جهل حکمی را مطرح می سازد که پاسخ بدین پرسش نیازمند بازیابی نظر قانونگذار کیفری در قبال این نوع از جهل م. ب.. فقیهان امامیه نیز در امکان سنجی عقاب جاهل به حکم، میان مقصر و قاصر تفاوت قائل شده و احکام و آثار متمایزی را برای هریک در نظرگرفته اند که این امر، ضرورت تفصیل بین انواع جهل و بررسی فرض عدم امکان آگاهی از حکم را بیش از پیش نمایان می سازد. از این رو در این نوشتار کوشش شده تا با روش توصیفی تحلیلی، قصور جزایی در فقه و حقوق کیفری ایران بررسی شود تا پاسخ نسبتاً جامعی به پرسش از جایگاه قصور و آثار آن در مسئولیت کیفری ارائه گردد. نتیجه آن است که قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در ماده 155 برای اولین بار با عنایت به نظر مشهور از فقیهان امامیه که جهل قصوری را از دایره مسئولیت خارج دانسته اند، قصور جزایی را از مستثنیات فرض عدم استماع ادعای جهل به قانون و یکی از عوامل رافع مسئولیت کیفری به شمار آورده است.
Criminal Negligence in Jurisprudence and Iranian Criminal Law
Ignorance of the law is among the concepts whose exculpatory effect on criminal liability has long been a subject of debate among criminal law scholars. The presumption of inadmissibility of claims of ignorance of the law (ignorantia juris) or the inexcusability of legal ignorance has historically held considerable certainty. However, an absolute application of this presumption may lead to unjust consequences, thereby undermining criminal justice. The assumption of the impossibility or inability to become aware of the law raises the question of how the criminal justice system should address negligence in cases of legal ignorance. Answering this question requires an examination of the criminal legislator’s stance toward this type of ignorance. Imami jurists have also distinguished between negligent ignorance (jahil-e qasiri) and culpable ignorance (jahil-e muqassir) in assessing the permissibility of punishing an ignorant individual, prescribing distinct rulings and consequences for each. This distinction highlights the necessity of differentiating between various types of ignorance and further examining the assumption of the impossibility of legal awareness. Accordingly, this study employs a descriptive-analytical method to examine criminal negligence in jurisprudence and Iranian criminal law, aiming to provide a relatively comprehensive answer to the question of the status of negligence and its effects on criminal liability. The conclusion is that the Islamic Penal Code of 2013 (Article 155), for the first time, has recognized excusable ignorance (jahil-e qasiri) as an exception to the presumption of inadmissibility of claims of ignorance of the law, in line with the prevailing opinion among Imami jurists who exclude such ignorance from the scope of liability. Thus, criminal negligence is considered one of the grounds for excluding criminal liability.
موارد مرتبط 13
آرای مرتبط 6
-
رأی
هماستناد
ماهیت بزه حمل مواد مخدر
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که جهل به نوع یا میزان مجازات را مانع
-
رأی
هماستناد
ماهیت بزه حمل مواد مخدر
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که جهل به نوع یا میزان مجازات را مانع
-
رأی
هماستناد
علم و اطلاع و وحدت قصد معاون
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که جهل به نوع یا میزان مجازات را مانع
-
رأی
هماستناد
1-ضبط خودرو حاوی مواد مخدر در حالت توقف2-کشف مواد از داخل خودرو در حال توقف
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که جهل به نوع یا میزان مجازات را مانع
-
رأی
هماستناد
ابلاغ اصلاحیه دوم دستورالعمل اصلاح و بهبود فرآیندهای صادرات، واردات، ترانزیت و سوآپ نفت خام، میعانات گازی، فرآورده ها و
قانون مجازات اسلامی، ماده 155
-
رأی
هماستناد
حکم قتل در صورت تجاوز از شرایط قانونی دفاع مشروع
ماده 155 قانون مجازات اسلامی ملاحظه نمی گردد
نظریات مشورتی 3
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/8972 مورخ 1381/10/02 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 155 قانون مجازات اسلامی آمده است؟ نظریه اداره کل حقوقی قوه قضاییه با
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
جا سازی شی ئ غیر ممنوع با قطع به ممنوع بودن آن
ماده 155 ق م ا جهل به حکم اعم از اصل حکم یا نوع و میزان مجازات مانع مجاز
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
جهل و عدم اطلاع مرتکب نسبت به نوع مواد مخدر
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که جهل به نوع یا میزان مجازات را مانع
مواد مرتبط 1
-
استناد
از این صفحه
ماده 155 — قانون مجازات اسلامی
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در ماده 155
دکترین 3
-
مقاله
هماستناد
کیفیات مشدده جرم و بررسی لزوم قصد نسبت به تحقق آن (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 155 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و رویه قضایی ایالات متحده که برآمده
-
مقاله
هماستناد
نقد استثناء های جهل حکمی با نگاهی تطبیقی (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 155 قانون مجازات اسلامی 1392 در دو حالت استثنایی
-
مقاله
هماستناد
قذف
ماده 155 قانون مجازات اسلامی
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
