لیبرالیسم و سوسیالیسم و دادرسی (قواعد فقه): مکاتب مؤثر در آیین دادرسی

آیین دادرسی همچون سایر قوانین هر مملکت ب. ت. ب. تفکر و مبانی اعتقادی قانون‌گذاران هر کشور از مکتب معینی الهام می‌گیرد. در میان مکاتب‌ مختلفی که از لحاظ اصول در آیین دادرسی مدنی شناخته شده است مهمترین آن دو مکتب لیبرالیزم و سوسیالیزم است. ۱. ۱ - ویژگی‌های مکتب لیبرالیسم در آیین دادرسی مکتب لیبرالیسم که پس از انقلاب کبیر فرانسه و انتشار اعلامیه حقوق بشر قانون‌گذاران قرن نوزدهم کشورهای پیشرفته را زیر نفوذ و سیطره خود گرفته بود؛ بر این باور است که برای بقای اجتماع باید حقوق و آزادیهای فردی مورد حمایت قرار گیرد. نتیجه پیروی از این مکتب در آیین دادرسی این است که قاضی منتظر می‌نشیند تا طرفین دلایل خود را ابراز کنند و او حق ندارد به نفع هیچ یک از اصحاب دعوی تامین دلیل کند و رعایت عدالت را در این می‌داند که هیچ یک از طرفین از قدرت جامعه به نفع خود و به زیان دیگری بهره نگیرد. در این مکتب دادرس مامور فصل خصومت است نه کشف حقیقت . ۱. ۲ - ویژگی‌های مکتب سوسیالیسم در آیین دادرسی مکتب سوسیالیزم معتقد است برای افراد در خارج از جامعه و بدون آن نه بقایی وجود دارد و نه حقی و بقای فرد در بقای اجتماع است. به همین جهت در تعارض حقوق فرد با جامعه فرد باید فدا شود. در این مکتب دادرس در پی کشف حقیقت است و کوشش می‌کند نابرابری موجود بین طرفین را با استمداد از نیرو و قدرت جامعه برای حمایت از ضعیف و احراز واقع جبران کند