ماده ۱۳۲۱ ق

ماده ۱۳۲۱ ق.م. در تعریف اماره و بیان ماهیت آن می گوید اماره عبات از اوضاع و احوالی است که به حکم قانون یا در نظر قاضی دلیل بر امری شناخته می شود. این تعریف دخالت عقل و استنباط را در اماره می رساند و نشان می دهد که قانونگذار یا قاضی به آنچه بر می خورد و در اختیار دارد اوضاع و احوال است؛ امری که به خودی خود مطلوب و هدف نیست ولی زمینه ساز رسیدن به واقع مطلوب است یعنی درایت و تجربه باید دست در دست نهند تا عقل بتواند از این معلوم به مجهولی که هدف اثبات است برسد. به همین جهت می می گویند اماره دلیل غیر مستقیم است. برای رسیدن به این هدف ذهن به دو تلاش فکری دست می زند و در واقع از دو ابزار منطقی استفاده میکند: (۱) استقراء و تجربه (۲) استنتاج. . در مرحله نخست ذهن باید استقراء کند یا از استقراء و تجربه دیگران سود برد به عنوان مثال می بیند که هر مال به طور معمول در تصرف صاحب آن است و این نتیجه را با مشاهده مکرر و اندوخته تجربه می می گیرد و به تجربه در می یابد که هر چند تصرف همان ملکیت نیست ولی به طور معمول همراه با ملکیت است. همچنین به تجربه در می یابد که داشتن اصل سند طلب نشان از پرداخت بدهی دارد و این نشانه در هر دعوا ممکن است همراه با قرینه های موافق و مخالف دیگر هم بشود که در نتیجه مؤثر باشد.