ماهنامه قضاوت شماره ۶۸، صص ۱۵ — استقلال شرط داوری در جایی که انحلال

۲۷۷ استقلال شرط داوری در جایی که انحلال قرارداد اصلی به سببی است که بعد از قرارداد حادث می شود، از موردی که قرارداد از ابتدا باطل بوده است قوت بیشتری دارد. اشمیتوف کلایو ام حقوق تجارت بین الملل جلد دوم، ص ۹۹۲ ۳۷۸- مجموعه نشستهای قضایی (۲۴) مسایل آیین دادرسی مدنی (۶) معاونت آموزش قوه قضاییه نشر قضا، صص ۲۵۱ و ۲۵۲ رویه قضایی استقلال داوری را می پذیرد. برای مثال در دادنامه شماره ۱۳۹۰/۷/۳-۹۰۰۹۹۷۵۱۱۰۲۰۰۷۷۲ موضوع پرونده شماره ۹۰۰۹۹۸۵۱۱۰۲۰۰۲۹۸ شعبه ۲ دادگاه عمومی حقوقی مشهد می خوانیم در خصوص دادخواست ... به خواسته اعلام بطلان قرارداد شماره .... بدین توضیح که ... مقرر میشود خ. ن. ب. ساخت و تکمیل یک واحد آپارتمان مسکونی برای خوانده اقدام نماید. برابر ماده ۶ این قرارداد خوانده متعهد بوده بدهی خود را در سررسید مقرر بپردازد و چنانچه ظرف ۱۵ روز از تاریخ سررسید، هر یک از چک ها را تأدیه نکند خواهان حق فسخ قرارداد را خواهد داشت. چون حق فسخ ینی شده در قرارداد از نوع خیار شرط م. ب. اما برای این خیار مدتی معین نشده و طبق موازین شرعی و مفاد <a class="artref" href="/ماده/ماده-401-a_0815110236048">ماده ۴۰۱ قانون مدنی</a> اگر برای خیار شرط مدت معین نشده باشد. هم شرط و هم بیع باطل است و از آنجا که خیار شرط اختصاص به بیع نداشته و در همه عقود و قراردادها ساری و جاری است. نتیجتاً قرارداد منعقده میان اصحاب دعوا باطل و فاقد اثر حقوقی است. همچنین وکیل خ. د. خ. شرط داوری در قرارداد بیان داشته است به جهت رفع شبهه در خصوص بند - قرارداد یعنی ارجاع به داوری قبل از مراجعه به محاکم نیز لازم به توضیح است برابر مفاد این بند چنانچه در تفسیر یا اجرای مفاد قرارداد میان طرفین اختلافی حاصل شود، رفع این اختلاف به هیأت داوری سپرده شده است اما چون دعوای حاضر به خواسته ابطال قرارداد است که نه در بحث تفسیر قرارداد می گنجد و نه جزو اجرای آن فلذا از شمول بند فوق خارج است. ضمن اینکه در صورت بطلان قرارداد و به تبع این امر کلیه مفاد و شروط قرارداد نیز باطل و بلاتر است و در نتیجه داوری نیز منتفی و غیر قابل اجرا است. به عبارت دیگر وقتی اصل موضوع باطل است فرعیات آن نیز باطل و غیر مؤثر است. وکیل خ. د. م. دفاع اظهار داشته است خواهان در دو نوبت در شعب ۱۰ و ۲۲ دادگاه عمومی مشهد دعوای فسخ همین قرارداد را مطرح نموده ... لذا خود به صحت قرارداد اقرار و اعتراف داشته زیرا فسخ در قراردادی معنا پیدا میکند که صحیح منعقد شده باشد ... خیار شرط در <a class="artref" href="/ماده/ماده-401-a_0815110236048">ماده ۴۰۱ قانون مدنی</a> تصریح در عقد بیع دارد زیرا در این ماده آمده است هم شرط و هم بیع باطل است. دادگاه با ملاحظه و بررسی محتوای پرونده ... به جهت استقلال شرط داوری و اینکه طرفین حل اختلاف در تفسیر یا اجرای قرارداد را به داوری ارجاع نموده اند مادام که موضوع در مرجع داوری طرح و مورد رسیدگی واقع نشود، قابل رسیدگی در مراجع قضایی دادگستری نخواهد بود. ادعای بطلان قرارداد موجب بی اعتباری شرط داوری نخواهد شد. پذیرش چنین ادعایی موجب می گردد تا توافق طرفین قرارداد بر حل اختلاف در مرجع غیر دادگستری داوری بی اثر گردد و بنابراین ادعای وکیل خواهان دایر بر بطلان قرارداد و سرایت قرارداد بر شروط آن قابل پذیرش نیست.