مبحث نخست - مستثنیات دین

۷۸۵ مستثنیات دین» در اصطلاح آن بخش از اموال مدیون است که به علت تأثیری که به طور معمول در گذراندن زندگی او دارد به موجب قانون از اموال او مستثنا شده و بازداشت و فروش آن برای ادای دین او از سوی واحدهای اجرایی ممنوع است. «دین» از جمله به معنی مالی است که بر دمه شخص واجب شده باشد و می توان گفت که اصطلاح مستثنیات دین در مورد اموالی به کار گرفته می شود که در هر حال از شمول اموالی که بر ذمه واجب میشود مستثنا میباشند. به هر روی مقررات راجع به مستثنیات دین در واقع در جهت حمایت از مدیون یعنی در اینجا بسته به مورد م. ع. یا خوانده و بنابراین به زبان بستانکار یعنی در اینجا محکوم له یا خواهان دعوا است زیرا آنها را از دسترسی به برخی اموال مدیون و اجرای رأی از محل آنها ممنوع می کند. پس از یک سو باید اشخاصی که مشمول مقررات حمایتی یاد شده می باشند به دقت مشخص شوند. گفته شد که مستثنیات دین اموالی از مدیون است که قانونگذار اجرای سند لازم الاجرا به مفهوم اعم را از محل آنها برای گرفتن وجه از مدیون ممنوع می نماید. پس از سوی دیگر شایسته است اموالی که مشمول عنوان مستثنیات دین است نیز مشخص گردیده تا محدوده حقوق محکوم له و محکوم علیه، در مقام اجرای آرای مشمول روشن شود. پرسش این است که چنانچه در جریان عملیات اجرایی مقررات مستثنیات دین به گونه ای اصلاح شود که اموالی از شمول مستثنیات دین خارج یا اموال جدیدی داخل در مستثنیات دین شوند، آیا مقررات جدید نسبت به پرونده های اجرایی در جریان نیز قابل اجرا است؟ همچنین امری یا تکمیلی بودن مقررات مستثنیات دین نیز باید روشن شود. موضوع مهم دیگر، مشخص نمودن تکلیف مأمور اجرا در پیوند با مستثنیات دین است. اجرای رأی از مستثنیات دین م. ع. ممنوع است و از این رو نسبت به شمول مستثنیات دین بر اموال ارائه و معرفی شده از سوی محکوم له بروز اختلاف میان دادورز مأمور اجرا) و م. ع. و همین مأمور با محکوم له محتمل است؛ پس موضوع دیگری که باید بررسی شود مرجعی است که برای فصل اختلاف صالح و نیز آیینی است که باید در این باره آغاز و به سرانجام رسد. پنج موضوع یاد شده در پنج گفتار پیاپی بررسی می شوند اما پیش از همه مناسب است سابقه تاریخی موضوع و حقوق تطبیقی در این مورد کوتاه بررسی شود. ۷۸۶ با این همه آنچه در این مبحث بررسی میشود مستثنیات دین اصطلاحی یا مستثنیات دین به مفهوم اخص است؛ در حقیقت اگر چه بخشی از حقوق و مزایای کارکنان نیز برای اجرای رأی بازداشت نمی شود که در جای خود بررسی گردیده است نک ش. ۴۹۸ به بعد) و همچنین با آنکه بخشی از محصول املاک و باغ ها نیز همانگونه که آورده شد نک ش. ۶۴۴) به بعد قابل بازداشت نمی باشند، اما به این دو دسته از اموال مستثنیات دین اطلاق نمی شود؛ از این رو به موضوعات یادشده جداگانه پرداخته شده است.