محاربه: شرط پذیرش توبه‌ ی محاربین

خدای منان در بیان حکم پذیرش توبه‌ی محاربین می‌فرماید: «إِلاَّ الَّذِینَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَیهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ» «مگر آن‌ها که قبل از دست یافتن شما بر آنان، توبه کنند؛ بدانید (خدا توبه‌ی آن‌ها را مى ‌پذیرد)، خداوند آمرزنده و مهربان است.» امام باقر(علیه السلام) می‌فرماید: قبل از اینکه امام محارب را دستگیر کند، توبه نماید. این آیه پیرامون موردی است که از اجراى عقوبت بر سارق و راهزن استثناء شده است. مأموران امنیت جامعه مؤظفند که خطر را از جامعه رفع نمایند و در تعقیب و دستگیرى محاربان برآیند و با اجراى احکام الهی، آن‌ها را مجازات کنند؛ ولی اگر راهزن توبه کند؛ یعنی از صمیم قلب پشیمان شود و عملش را ترک نماید، از اجراى کیفر و تعقیب او صرف نظر شده و رحمت پروردگار، پشیمانى این‌گونه جنایت ‌کاران را می‌پذیرد. حال اگر با ملتزم شدن این اشخاص به شرائط توبه و ترک گناهان گذشته، توبه و پشیمانى آن‌ها پذیرفته نشود، این نوع افراد نه تنها ناگزیرند براى حفظ حیات و فرار از خطر، همیشه به بیابان‌گردى ادامه دهند، بلکه گروهى را نیز به همدستى خود دعوت نمایند تا بدین وسیله از خطرى که هر لحظه در انتظار آن‌هاست، رها شوند. البته این توبه قبل از دستگیری، باز سبب نمى ‌شود که اگر قتلى از آن‌ها صادر شده یا مالى را به سرقت برده‌ اند، مجازات آن را نبینند؛ بلکه مجازات آن عمل را خواهند چشید و تنها مجازاتی که از آن‌ها برداشته خواهد شد، تهدید مردم با اسلحه است؛ یعنی توبه‌ی محارب تنها تاثیرش در ساقط شدن " حق ‌اللَّه " دارد، اما " حق‌ الناس " بدون رضایت صاحبان حق ساقط نخواهد شد. این توبه با گواهى دو شاهد عادل ، یا تغییر برنامه و روش زندگى خود که آثار آن آشکار باشد و همچنین از طریق راه‌های دیگر قابل اثبات است. منبع: سوره مائده/آیه ۳۴ · تفسیر نورالثقلین، ج‌۱، ص۶۲۴ و ۶۲۵ · انوار درخشان، ج‌۵، ص۷ · تفسیر نمونه، ج‌۴، ص۳۶۲ و ۳۶۳