مدت: انواع اجل و مدت

تعیین اجل یا از جانب شارع است یا حاکم و یا متعهّد که برای وفا به تعهّد خود اجلی را معیّن می‌کند؛ خواه در برابر التزام وی، التزام دیگری باشد یا نباشد. از اوّلی به اجل شرعی ، از دومی به اجل قضایی و از سومی به اجل توافقی تعبیر می‌کنیم. ۱. ۱ - اجل شرعی مهم‌ترین موارد تعیین اجل از سوی شارع مقدّس عبارت است از: ۱.۱. ۱ - کمترین و بیشترین مدت حیض کمترین مدّت حیض سه روز و بیشترین مدّت آن ده روز است. ۱.۱. ۲ - مدت نفاس همچنین بیشترین مدّت نفاس بنا بر قول مشهور ده روز است. ۱.۱. ۳ - زکات در حیوان، طلا و نقره زکات در حیوان ، طلا و نقره پس از سپری شدن یک سال از تملّک آن‌ها واجب می‌شود. ۱.۱. ۴ - مدت آتش‌بس با دشمن آتش‌بس با دشمن تا چهار ماه جایز است و بیشتر از یک سال جایز نیست. ۱.۱. ۵ - مدت شیر دادن نوزاد مدّت شیر دادن نوزاد ، دو سال از زمان تولد است. ۱.۱. ۶ - کمترین و بیشترین مدت آبستنی کمترین مدّت آبستنی شش ماه و بیشترین مدّت آن بنا بر قول مشهور نه ماه است. ۱.۱. ۷ - عده زن آزاد شارع برای زن آزاد در صورت طلاق وی یا درگذشت همسرش عدّه (اجل) قرار داده است. ۱.۱. ۸ - رجوع زن ظهار شده به حاکم مردی که نسبت به همسرش ظهار کرده، در صورت رجوع زن به حاکم ، حاکم سه ماه به شوهرش مهلت می‌دهد که یا با دادن کفّاره ، به همسرش رجوع کند و یا او را طلاق دهد. ۱.۱. ۹ - رجوع زن ایلاء‌ شده به حاکم اگر مردی نسبت به همسرش ایلاء نماید و زن به حاکم شکایت برد، حاکم چهار ماه به مرد مهلت می‌دهد تا با دادن کفّاره، به همسرش رجوع کند. ۱.۱. ۱۰ - مدت اعلام مال پیدا شده تعریف مال پیدا شده به مدّت یک سال واجب است. ۱.۱. ۱۱ - مدت گرفتن دیه جنایت خطایی دیۀ جنایت خطایی در مدّت سه سال از عاقله گرفته می‌شود. ۱. ۲ - اجل قضایی اجل قضایی، اجلی است که قاضی برای حضور طرف دعوا ، احضار بیّنه و یا کفیل قرار می‌دهد. ۱. ۳ - اجل توافقی مهم‌ترین موارد اجل توافقی عبارت است از: ۱.۳. ۱ - تعیین مدت تحویل کالا در بیع سلف تعیین اجل تحویل کالا در این معامله - که قیمت کالا نقد پرداخت می‌گردد، ولی برای تحویل کالا اجلی قرار داده می‌شود- بر فروشنده و خریدار واجب است. ۱.۳. ۲ - تعیین مدت بهای کالا در بیع نسیه در این معامله نیز- که کالا نقد تحویل می‌شود، لیکن بهای آن دارای اجل است- تعیین اجل بر دو طرف واجب است. ۱.۳. ۳ - مدت در ازدواج موقت ذکر و تعیین اجل در عقد ازدواج موقّت شرط است. ۱.۳. ۴ - وفا به اجل در عقد قرض وفا کردن به اجل تعیین شده در عقد قرض ، بنا بر قول مشهور، لازم نیست و هر زمان قرض مطالبه شود باید پرداخت شود. ۱.۳. ۵ - مقید شدن عقد کفالت به مدت اگر عقد کفالت به اجلی مقیّد باشد، مکفول‌ له پیش از اجل تعیین شده، حق ندارد از کفیل، احضار مکفول عنه را بخواهد. ۱.۳. ۶ - تعیین مدت در عقد ضمان عقد ضمان نیز همچون کفالت ممکن است دارای اجل باشد. در این صورت، ضامن پیش از اجل تعیین شده بازخواست نمی‌شود. ۱.۳. ۷ - مقید شدن اجرت در عقد اجاره اجرت در عقد اجاره گاه مقیّد به اجل است. در این صورت، اجیر پس از اجل تعیین شده، حق درخواست اجرت را دارد. منبع: جواهر الکلام ج۳، ص۱۴۷ · جواهر الکلام ج۳، ص۳۷۳ · جواهر الکلام ج۱۵، ص۹۷ · جواهر الکلام ج۲۱، ص۲۹۷ · جواهر الکلام ج۳۱، ص۲۷۶ · جواهر الکلام ج۳۲، ص۲۵۴-۲۵۹ · جواهر الکلام ج۳۲، ص۲۱۱ · جواهر الکلام ج۳۳، ص۱۶۴-۱۶۶ · منهاج الصالحین (خویی) ج۲، ص۳۱۱ · جواهر الکلام ج۳۸، ص۳۵۹ · جواهر الکلام ج۴۳، ص۴۲۷ · جواهر الکلام ج۲۴، ص۲۹۹ · جواهر الکلام ج۲۳، ص۹۹ · جواهر الکلام ج۳۰، ص۱۷۲ · جواهر الکلام ج۲۵، ص۳۰ · جواهر الکلام ج۲۶، ص۱۸۸ · شرائع الاسلام ج۲، ص۳۵۶ · جواهر الکلام ج۲۷، ص۲۲۱