دکترین
مدیریت (فقه سیاسی): مدیریت اسلامی و تفاوت آن با مدیریت غربی
در صورتى که در مدیریت به مفهوم غربى تکیه بر هر چه بیشتر بهره گرفتن از نیروى اعضاى سازمان در جهت اهداف آن است. ایجاد مناسبات و تغییرات مداوم، کمتر با ایمان، خواست و منطق مقبول اعضاى سر و کار دارد. قطبیت از جمله اصطلاحات اسلامى مشابه با مدیریت است: «وَ إِنَّهُ لَیَعْلَمُ أَنَّ مَحَلِّی مِنْهَا مَحَلُّ الْقُطْبِ مِنَ الرَّحَی» مدیریت کامل، توأم با ایجاد مرکزیت در حرکت جمعى گروه و سازمان مى‌باشد. هر نوع مدیریت، رهبرى، امامت و قطب بینى، توأم با قدرت است و بدون آن حرکت و ایجادى در درون گروه و سازمان تحقق نخواهد یافت.
زمان مظهر قدرت و راه اعمال آن است. مدیریت در اسلام شاخه‌اى از رهبرى و امامت است. قطبیت امام احتیاج به ایجاد تشکیلات پایین‌تر دارد. مدیریت بر اساس منشأ قدرت" name="_انواع مدیریت بر اساس منشأ قدرت">۳ - انواع مدیریت بر اساس منشأ قدرت [ مدیریت _بر_اساس_منشأ_قدرت" title="ویرایش">ویرایش ] مدیریت به تناسب نوع قدرت و منشایى که نفوذ و قدرت مدیریت از آن ناشى مى‌شود، به چند قسم قابل تقسیم است.
۱. مدیریت طبقاتى که قدرت در آن از امتیازات و تشخصات طبقه‌اى به وجود مى‌آید و از نوعى وابستگى به گروه و طبقه‌اى عامل نفوذ مدیریت مى‌شود. این نوع مدیریت سرانجام با زیر پا گذاشتن معیارهاى صحیح چون کاردانى و امانت به فساد کشیده خواهد شد.
۲. مدیریت حزبى که از قدرت متکى به حزب ناشى مى‌شود و تز طرفداران این مدیریت آن است که غنایم، همواره به فاتحان تعلق دارد. در این نوع مدیریت سازمان به جاى وسیله به هدف مبدل خواهد شد که جز حفظ قدرت، همّ دیگرى نخواهد داشت.
۳. مدیریت محافظ که قدرت و نفوذ آن از راه حراست، حفاظت سنت‌ها، معیارهاى ریشه‌دار و حاکم در جامعه تأمین مى‌شود. گاه این معیارها که سرچشمه قدرت در جامعه است، یک نظام ارزشى و یا ایدئولوژى حاکم است. مدیریت با تکیه بر این معیارها، اصول و محافظت از آن‌ها، قدرت لازم را براى رسیدن به اهدافش تأمین مى‌کند. این نوع مدیریت مانع حرکت، رشد و موجب ایستایى خواهد شد.
۴. مدیریت مبتنى بر لیاقت و امانت که قدرت و سلسله مراتب را در یک تشکیلات از راه تعهد و میزان لیاقت به دست مى‌آورد. احتیاج مبرم به کارآیى توأم با امانت، تشکیلات را بر آن مى‌دارد که قدرت و مدیریت را به دست کاردان‌ترین و امین‌ترین افراد بسپارند. در این نوع مدیریت‌ها به طور معمول ترس از دیکتاتورى و خودکامگى تقلیل مى‌یابد و نیاز به کارآیى در سازمان تأمین مى‌شود. ولى سرانجام جنگ تخصص و تعهد، لیاقت و امانت و بالاخره تخصص‌هاى مهار نشده موجب آن خواهد شد که به تدریج معیارهاى دیگر به فراموشى سیرده شود و متخصصان به جنگ ملاک‌هاى دیگر بروند.
پیامد این شیوه آن خواهد بود که به بهانه تخصص، راه نفوذ افراد بى‌کفایت ولى مدرک‌دار باز خواهد شد و موجب تضعیف روحیه دیگران و در نتیجه اصل سازمان خواهد شد. اصولا کیفیت انتخاب متخصصان از آن‌جا که فقط از میان تعداد معدودى که شناخته‌شده‌اند انجام مى‌شود، مشکل دیگرى را در این نوع مدیریت بوجود خواهد آورد. زیرا چنین گزینشى نه عادلانه خواهد بود و نه منصفانه.
۵. مدیریت دموکراتیک که در آن قدرت از اراده و آراى عمومى اعضاى سازمان نشأت مى‌گیرد. مدیر، رهبر و فرمانده به اتکاى رأى مجموعه تشکیل‌دهنده سازمان از قدرت و نفوذ برخوردار مى‌گردد. در این نوع مدیریت نیز مشکلاتى به وجود خواهد آمد که مشروعیت آن را به زیر سؤال خواهد کشید. از آن جمله مى‌توان به کیفیت انتخابات، حق تضییع شده اقلیت و بالاخره عدم تداوم اکثریت در تمامى دوران مدیریت اشاره کرد.
۶. مدیریت دولتى که قدرت خود را از سلسه مراتب دولتى کسب مى‌کند و در حقیقت باید آن را مدیریت قانون نامید. زیرا دولت نیز به اتکاى قانون چنین قدرتى را به مدیر و فرمانده تفویض مى‌کند. از آن‌جا که قدرت دولت نیز خود به طور معمول از اراده و رأى اکثریت مردم ناشى مى‌شود. سرانجام این مدیریت همان خواهد بود که در مدیریت دموکراتیک گفته شد.
۷. مدیریت شخصى که منشأ قدرت و نفوذ آن در سازمان، خلاقیت و ابتکار شخص مدیر است و مدیریت کاریزماتیک نامیده مى‌شود.
۸. مدیریت اسلامى که قدرت در آن از دو ریشه نشأت مى‌گیرد و دو خصیصه هم دارد.
الف - رأى و اراده کسانى که مجموعه، گروه و تشکیلات را براى اهداف مورد نظر به وجود آورده و حرکت مى‌کنند؛
ب - خواست و حاکمیت الهى که مدیریت در قوس نزولى آن در یکى از سلسله‌مراتب آن قرار مى‌گیرد. خصیصه اول رهبرى به معناى تبلور شخصیت و اراده جمعى است، در کلام و عمل رهبر؛ خصیصه دوم هدایت معنوى، رشد دادن به استعدادها، ایجاد حرکت مداوم در افراد و جامعه (مدیریت و فرماندهى مکتبى) است.
منبع: نهج البلاغه، ص۴۸، خطبه ۳
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.