مسئولیت سازنده و حقوق مجاورین ناشی از به کارگیری جرثقیل های برجی

مسئولیت سازنده و حقوق مجاورین ناشی از به کارگیری جرثقیل های برجی نویسندگان: رحیم مختاری احسان یوسفی منبع: تمدن حقوقی سال 8 زمستان 1404 شماره 26 چکیده گسترش ساخت وسازهای بلندمرتبه و تراکم شهری در ایران، استفاده از جرثقیل های برجی را به یک مؤلفه محوری در کارگاه های ساختمانی تبدیل کرده است؛ تجهیزی که به سبب ارتفاع زیاد و شعاع عملیاتی گسترده، ریسک آن از محدوده کارگاه فراتر رفته و به حریم املاک مجاور و معابر عمومی سرایت می کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، مسئولیت سازنده و زنجیره عوامل اجرایی را در سه مرحله نصب، بهره برداری و حمل بار بررسی می کند و حقوق قابل اعمال مجاورین را در قالب حق حریم فضای محاذی، حق استفاده متعارف عاری از مزاحمت و حق ایمنی معقول صورت بندی می نماید. مبانی حقوقی پژوهش بر قانون مسئولیت مدنی، قواعد اتلاف و تسبیب در قانون مدنی و مقررات خاص ایمنی و کنترل ساختمان به خصوص مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان و آیین نامه های حفاظتی وزارت کار استوار است. یافته ها نشان می دهند که هرچند مبنای غالب مسئولیت در این حوزه تقصیر است، اما خطرزا بودن عملیات تاورکرین معیار احتیاط حرفه ای را تشدید کرده و نقض نظامات ایمنی غالباً به عنوان قرینه قوی تقصیر و سببیت عمل می کند. پژوهش همچنین بر نقش مراجع غیرقضایی در پیشگیری و مدیریت تعارضات پیش از ورود به فرایند قضایی تأکید می کند و راهکارهای اجرایی برای مستندسازی، کنترل مسیرهای لیفت و کاهش مواجهه مجاورین با خطر ارائه می دهد. Liability of the Developer and the Rights of Adjacent Property Owners Arising from the Use of Tower Cranes The expansion of high-rise construction and increasing urban density in Iran have made tower cranes a central feature of construction sites. Due to their significant height and wide operational radius, the risks associated with these cranes often extend beyond the construction boundary, affecting adjacent properties and public spaces. Adopting a descriptive analytical approach, this article examines the liability of the developer and the chain of operational actors across three stages: installation, operation, and load handling. It also articulates the enforceable rights of neighboring property owners in terms of rights to adjacent airspace, the right to ordinary use free from nuisance, and the right to reasonable safety. The legal framework of the study is grounded in the Civil Liability Act, the doctrines of direct and indirect causation under the Civil Code, and specific safety and building control regulations especially Part 12 of the National Building Regulations and the protective directives issued by the Ministry of Labour. The findings indicate that although fault-based liability remains the dominant standard, the inherently hazardous nature of tower crane operations heightens the professional duty of care. Violations of safety requirements frequently serve as strong evidence of fault and causation. The article further emphasizes the preventive role of non-judicial authorities and proposes practical measures for documentation, lift path control, and risk mitigation.