مصادیق قاعده تعذر وفا به مدلول عقد (قواعد فقه): عقد اجاره

و هرگاه قادر به این امر نباشد، عقد مذکور برای مستاجر منفعتی نخواهد داشت. همچنین هرگاه شخصی زن شیردهی را برای شیر دادن به فرزندش اجاره کند و فرزند او بمیرد یا شیر آن زن خشک شود، عقد‌ اجاره باطل می‌شود. گاهی تعذر ممکن است به هر یک از طرفین مربوط شود. مانند آنکه شخصی، باربری را برای حمل کالای معین خویش اجاره کند و آن کالا تلف شود و یا به دلیل بیمار شدن باربر یا به علتی دیگر باربر از حمل بار ناتوان شود، مشروط بر آنکه این امور قبل از شروع کار باربر واقع شوند، یا آنکه شخصی، زرگری را اجاره کند تا برای مثال طلای خاصی را برای او به صورت اشیای زینتی و زیور درآورد و زرگر از انجام دادن آن عاجز بماند و یا طلا قبل از اشتغال به ساختن، تلف شود. قاعده تعذر، در ضمن مدت اجاره نیز جاری است، زیرا مستاجر در طی زمانی که عین مستاجره در اختیار اوست، از آن منتفع می‌شود. بنابراین، اگر شخصی، خانه‌ای را برای سکونت یا مغازه‌ای را برای کسب و کار به مدت یک سال اجاره کرده باشد و پس از مدت شش ماه، تمام یا بخشی از خانه یا مغازه به علت حادثه‌ای مثل سیل یا زلزله از بین برود، عقد از زمان تلف منحل و منفسخ می‌شود، زیرا تحصیل منفعت مستاجر به صورت دائم متعذر است. ملاحظه می‌شود که در این مورد، عذر قهری که مانع از اجرای تعهد شده و متعهد در وجود آن دخالتی نداشته، منجر به انحلال قرارداد و رفع تعهد شده است. در مورد مزبور، هر چند به عدم امکان استیفا اشاره شده، ولی ب. ت. ب. تعهد موجر در عقد اجاره، به هر حال مورد از مصادیق تعذر اجرای مورد تعهد است. البته فقها میان عذر عام و عذر خاص تفاوت‌هایی را ذکرکرده‌اند. همچنین در فقه حنفی در بسیاری از عذرها، به انفساخ عقد اجاره حکم شده است. منبع: القواعد الفقهیة، ج۵، ص۲۷۲ · شرایع الاسلام، ج۲، ص۱۸۵ · المبسوط، ج۳، ص۲۳۷ · ج۴، ص۳۲۹ · تحریر المجلة، ج۲، ص۱۶۳