مصادیق مردد بین حق و حکم — مواردی از قبیل خیارات

مواردی از قبیل خیارات، اولویت در استفاده از حقوق عمومی، جواز رجوع در مطلقه وجعیه و نفقات از موارد مردد بین حق و حکم است که برای رعایت اختصار به بیان چند نمونه آن اکتفا می کنیم خیارات. به نظر می رسد خیارات از مصادیق حق باشد؛ زیرا خیار سلطنتی است که به موجب شرط غبن عیب و غیر اینها برای متعاقدین یا یکی از آن دو و یا شخص ثالثی، به منظور ابطال عقد لازم و بر هم زدن آن جعل و اعتبار می شود. به موجب ظواهر ادله مثبت خیارات نه فقط حق خیار قابل اسقاط است، بلکه به عقیده ما از طریق معاوضه قابل نقل به دیگری نیز هست؛ زیرا وقتی قابلیت ذاتی خیارات به واسطه ادله ای است که دلالت بر امکان سقوط و انتقال آنها از طریق ارث دارند و کاشف از این امرند که موجب و سبب تحقق آنها علت نامه نیست، پس تقوم به شخص ذو الخیار ندارند و اگر چنین بود، قابل انتقال به ارث نبودند؛ در حالی که قابلیت انتقال قهری آنها مسلم و بلا تردید است، پس مشمول ادله معاوضه و عموم اوفوا بالعقود شده، قابل اسقاط و نقل و انتقال هستند. البته نظریه مخالف فقها در این باره در صفحه های پیشین مطرح شد. و انتقال دارد؛ اما نفقه اقارب مثل پدر و مادر از مصادیق حکم محسوب می شود؛ زیرا از ادله وجوب نفقه اقارب استنباط می شود که وجوب بذل به آنها برای مواسات و دستگیری و برطرف ساختن حوایج و نیازمندیهای آنهاست. پس اگر شخصی که اید نفقه بپردازد از تکلیف خود امتناع کند، اگرچه مرتکب گناه شده، بدون تردید موظف به قضای آن نیست؛ زیرا اگر این نوع نفقات نیز از مصادیق حق بودند، به مقتضای اصل اولی در باب حقوق قضای آنها واجب بود. ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. و انتقال دارد؛ اما نفقه اقارب مثل پدر و مادر از مصادیق حکم محسوب می شود؛ زیرا از ادله وجوب نفقه اقارب استنباط می شود که وجوب بذل به آنها برای مواسات و دستگیری و برطرف ساختن حوایج و نیازمندیهای آنهاست. پس اگر شخصی که اید نفقه بپردازد از تکلیف خود امتناع کند، اگرچه مرتکب گناه شده، بدون تردید موظف به قضای آن نیست؛ زیرا اگر این نوع نفقات نیز از مصادیق حق بودند، به مقتضای اصل اولی در باب حقوق قضای آنها واجب بود. جواز رجوع در مطلقه رجعیه. برخی علما جواز رجوع را در مطلقه رجعیه از جمله حقوق پنداشته و صلح بر آن را جایز و ناقل دانسته اند و در استدلال بر صحت عقیده خود به عمومات ادله صلح از جمله الصلح جائِزٌ بَیْنَ الْمُسْلِمِینَ تمسک جسته اند.