مطالبه ی وجه التزام قرار دادی — اگر تأخیر در اجرای قرارداد و یا

(۳) روشن است که وجه التزام برای تحکیم و تضمین اجرای تعهدات متعهد است؛ اما در مورد این که آیا متعهد می تواند با پرداخت وجه التزام عدم انجام تعهد، البته قصد مشترک طرفین و توافقات قراردادی، نقش موثری در نظر دادگاه در این خصوص دارد و دادگاه ابتدا باید قصد طرفین را شناسایی و احراز کند که توافق متعاقدین چه بوده است. (۴) در قرارداد میتوان تصریح کرد که اخذ وجه التزام بدل و جانشین تعهد اصلی نیست و با آن قابل جمع است. ۵) در خصوص خسارت تأخیر اجرای تعهد خواهان می تواند خسارت تأخیر را تا روز تقدیم دادخواست محاسبه و ضمن دادخواست، مطالبه کند؛ اما در خصوص خسارت تأخیر تأدیه خواهان می تواند، خسارت تأخیر تادیه را تا زمان اجرای حکم از دادگاه بخواهد و نیاز به تعیین و محاسبه ی خسارت تأخیر تأدیه در زمان تقدیم دادخواست نیست. ( ۶) اگر مبلغ وجه التزام مبلغ غیر متعارف باشد و تناسبی بین وجه التزام و تعهد اصلی وجود نداشته باشد، برخی محاکم صرفاً تا سقف تعهد اصلی و یا حد متعارف حکم صادر میکنند و نسبت به مازاد حکم به محکومیت خوانده به پرداخت وجه التزام صادر نمیکنند سایر محاکم نیز به استناد اصل حاکمیت اراده و قاعده ی « المومنون عند شروطهم و نسبت به پرداخت وجه التزام تا هر میزانی که طرفین توافق کرده اند، حکم صادر میکنند. ۷ اگر تأخیر در اجرای قرارداد و یا عدم انجام تعهد در نتیجه ی حادثه ی خارج از اراده ی متعهد باشد که قابل پیش بینی نبوده و متعهد امکان رفع آن را نداشته است متعهد محکوم به پرداخت وجه التزام نخواهد شد. در مورد عدم ایفای تعهدات از طرف یکی از متعاملین طرف دیگر نمی تواند ادعای خسارت کند. مگر این که برای ایفای تعهد مدت معینی مقرر شده و مدت مزبور منقضی شده باشد و اگر برای ایفای تعهد مدتی مقرر نبوده است، طرف وقتی میتواند ادعای خسارت کند که اختیار موقع انجام با او بوده است و ثابت کند که انجام تعهد را مطالبه کرده است. متخلف از انجام تعهد، وقتی محکوم به تأدیه ی خسارت می شود که نتواند ثابت کند عدم انجام به واسطه ی علت خارجی بوده است که نمیتوان مربوط به او کرد. کند عدم انجام به واسطه ی علت خارجی بوده است که نمیتوان مربوط به او کرد. در صورتی که موضوع تعهد تأدیه ی وجه نقدی باشد، حاکم می تواند با رعایت اگر متعهد به واسطه ی حادثه که دفع آن خارج از حیطه ی اقتدار او است، نتواند از عهده ی تعهد خود برآید، محکوم به تأدیه ی خسارت نخواهد بود. اگر در ضمن معامله شرط شده باشد که در صورت تخلف متخلف مبلغی به عنوان خسارت تأدیه کند، حاکم نمیتواند، او را به بیشتر یا کمتر از آن چه که ملزم شده است محکوم کند. مدنی خواهان حق دارد ضمن تقدیم دادخواست یا در اثنای دادرسی و یا به طور مستقل جبران خسارات ناشی از دادرسی یا تأخیر انجام تعهد یا عدم انجام آن را که به علت تقصیر خوانده نسبت به ادای حق یا امتناع از آن به وی وارد شده یا خواهد شد، هم چنین اجرت المثل را به لحاظ عدم تسلیم خواسته یا تأخیر تسلیم آن از باب اتلاف و تسبیب از خوانده مطالبه کند.