مطالعه تطبیقی جهل موضوعی و حکمی در حقوق کیفری ایران و فقه امامیه
نویسندگان: محمدابراهیم شمس ناتری روژین ابراهیمی حسین عباسی مهره
منبع: آموزه های حقوق کیفری کشورهای اسلامی دوره 1 زمستان 1403 شماره 4
چکیده
جهل یکی از موضوعات پیچیده و چالش برانگیز در فقه امامیه و حقوق کیفری است. ماده 144 قانون مجازات اسلامی (در فصل شرایط مسئولیت کیفری) به جهل موضوعی و ماده 155 همان قانون (در فصل موانع مسئولیت کیفری) به جهل حکمی اشاره کرده است. با وجود اختصاص مواد قانونی جداگانه به این دو نوع جهل، تفاوت های بنیادین میان آن ها و آثار کاربردی این تفاوت ها در حقوق کیفری، همچنان با ابهاماتی همراه است که منجر به اختلاف نظرهایی در تفسیر قانون شده است. علاوه بر حقوق موضوعه، در فقه اسلامی نیز این دو نوع جهل منشأ اختلاف نظرهایی هستند. بررسی تطبیقی دیدگاه های فقهی و حقوقی مطرح شده در این زمینه، مطالعه پژوهشی جامعی را می طلبد. چنین مطالعه ای تفاوت های این دو نوع جهل از حیث ماهیت، شرایط تحقق و آثار را روشن می کند. تبیین این تفاوت ها، قضات، وکلا و طرفین پرونده را رهنمود می کند، در مواجهه با ادعای جهل متهم، رویکرد و روند مشخص تر و منسجم تری را اتخاذ نمایند. پژوهش حاضر با بهره برداری از منابع کتابخانه ای مرتبط و کاربست روش توصیفی-تحلیلی، تفاوت های مهم مبنایی و کاربردی بین جهل موضوعی و حکمی را برشمرده است. اختلاف در متعلق، علت پیدایش، نیاز به تحقیق و تفحص و حکم ارشادِ جاهل به عنوان تفاوت های ریشه ای و بنیادین و اختلاف در معیار سنجش و بار اثبات، اجرای برائت یا احتیاط در شبهات تحریمی، امکان یا عدم امکان اعمال قواعد فقهی، استناد به حدیث رفع در اجرای اصل برائت، اثر جهل موضوعی و حکمی در قتل به اعتقاد مهدورالدم بودن و تحقق جرم و مسئولیت کیفری در زمره تفاوت های کاربردی قرار گرفته است.
Comparative Study of Ignorance of Fact and Ignorance of Law in Iranian Criminal Law and Islamic Jurisprudence
Ignorance is one of the complex and challenging topics in islamic jurisprudence and criminal law. Article 144 (in the chapter of the conditions of criminal responsibility) and Article 155 (in chapter of the impediments to criminal responsibility) refers to ignorance of fact. Despite the allocation of separate legal articles to these two types of ignorance, the fundamental differences between them and the practical effects of these differences in criminal law are still accompanied by ambiguities that have led to disagreements in the interpretation of the law. In ddition to statutory law, these two types of ignorance are also the source of disagreements in Islamic jurisprudence. A comparative study of jurisprudential and legal views raised in this field requires a comprehensive research study. Such a study clarifies the differences between these two types of ignorance in terms of nature, conditions of realization and effects. The explanation of these differences guides the judges, lawyers and parties of the case to adopt a more specific and coherent approach and process, when facing the claim of ignorance of the accused. The present research, by using related library resources and applying the descriptive-analytical method, has listed the important basic and practical differences between ignorance of fact and ignorance of law. Disagreement on the subject, the cause of its emegence, the need for research and the ruling of guidance of the ignorant as the root and fundamental differences, and the disagreement in the measurement criterien and the burden of proof, the application of the presumption of innocence or caution in the prohibitive doubts, the possibility or impossibility of applying jurisprudence rules, reliance on Hadith al-Raf in applying the presumption of innocence, the impact of ignorance of fact and law on homicide in belief of being Mahdoor Al-Dam and realization of crime and criminal responsibility are categorized as practical distinctions.
موارد مرتبط 38
آرای مرتبط 9
-
رأی
هماستناد
انتقال مبیع به غیر توسط مشتری در بیع شرط
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
اقرار شاکی به عنوان مستند تقاضای اعاده دادرسی
مواد 144 و 218 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
شرط تحقق بزه تهیه فیلم مستهجن
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که بیان می دارد
-
رأی
هماستناد
انتقال مبیع به غیر توسط مشتری در بیع شرط
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در امور جزایی و در تحقق جرایم عمدی
-
رأی
هماستناد
شرط تحقق بزه تهیه فیلم مستهجن
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 که بیان می دارد
-
رأی
هماستناد
شرط لازم جهت تحقق بزه پولشویی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 بزه پولشویی نیز در زمره جرایمی می باش
-
رأی
هماستناد
رکن روانی در بزه پولشویی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 بزه پولشویی نیز در زمره جرایمی می باش
-
رأی
هماستناد
رکن روانی در بزه پولشویی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 بزه پولشویی نیز در زمره جرایمی می باش
-
رأی
هماستناد
خسارت تاخیر تادیه در استرداد ثمن
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
نظریات مشورتی 8
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/97/1455 مورخ 1398/04/19
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 قاچاق اعم از تخلفات یا جرایم قاچاق
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/1401/738 مورخ 1401/09/28
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/95/1823 مورخ 1395/08/03
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392/2/1
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/1400/2014 مورخ 1400/03/11
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در تحقق جرایم عمدی علاوه بر علم مرت
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/98/265 — 1398/10/14
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/1400/2014 — 1400/03/11
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در تحقق جرایم عمدی علاوه بر علم مرت
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/1401/738 — 1401/09/28
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 جرایم قاچاق کالا و ارز عمدی است و ع
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/98/131 مورخ 1398/03/05 اداره کل حقوقی قوه قضائیه درخصوص شرط صدور قرار اناطه موضوع ماده 21 قانون آیین دادرسی کیفری با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی 1392 است
نشستهای قضایی 17
-
نشست قضایی
هماستناد
سوء نیت در بزه موضوع ماده 598 قانون مجازات اسلامی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نشست قضایی
هماستناد
ربودن مال متعلق به غیر
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 علاوه بر آگاهی مرتکب باید قصد مجرما
-
نشست قضایی
هماستناد
عنوان اتهامی دستور دهنده به مباشر مزاحمت ملکی با عنایت به این موضوع که مباشر فاقد قصد مجرمانه باشد
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که در تحقق جرایم عمدی علاوه بر علم
-
نشست قضایی
هماستناد
ایجاد حریق
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در فرض پرسش که مرتکب قصد آتش زدن مل
-
نشست قضایی
هماستناد
افتتاح حساب برای شخصی غیر از صاحب حساب و تحویل دست چک به نامبرده
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
قتل ناشی از اشتباه در هدف
مواد 144 و 291 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
ضمانت حسن انجام کاری
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 باید علاوه بر علم و آگاهی مرتکب به
-
نشست قضایی
هماستناد
تخریب خودرو به دستور دیگری
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نشست قضایی
هماستناد
مجازات حمل مواد مخدر هروئین با قصد حمل تریاک
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
تاثیر عنصر روانی در بزه آدم ربایی در صدور حکم برائت و یا محکومیت
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
بررسی لزوم علم متهم به جرم ارتکابی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نشست قضایی
هماستناد
احراز سوء نیت در جرائم عمدی قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که دارای 2 قسمت بوده و صرفا در مقام
-
نشست قضایی
هماستناد
خروج از اذن مالک در امانت گرفتن خودرو
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 احراز شود
-
نشست قضایی
هماستناد
درگیری در مکانهایی از جمله زندان، کلانتری یا بیمارستان
ماده 144 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
حدوث جنایت به علت تقصیر بیش از حد مرتکب
مواد 144 و 145 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 تایید شده است
-
نشست قضایی
هماستناد
تعامل تقصیر و عمد موضوع قسمت اخر بند پ ماده 291 قانون مجازات اسلامی
مواد 144 و 145 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به هیچ عنوان نمی توان فرضی را متصور
-
نشست قضایی
هماستناد
جعل توسط کارمند بانک و اخذ وام
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز این نظر را تایید می کند
مواد مرتبط 1
-
استناد
از این صفحه
ماده 144 — قانون مجازات اسلامی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی (در فصل شرایط مسئولیت کیفری
دکترین 2
-
مقاله
هماستناد
جهل حکمی و جهل موضوعی در جرایم موجب حدود و قصاص نوجوانان
مواد 144 و 155 از قانون مجازات اسلامی
-
مقاله
هماستناد
اشتباه در شخص در جرایم علیه تمامیت معنوی اشخاص با رویکردی به نظریه شرّ انتقال یافته (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 144 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 می توان دو فرض را در نظر گرفت
نکتههای مرتبط 1
-
هماستناد
رکن روانی در بزه پولشویی
ماده 144 قانون مجازات اسلامی بزه پولشویی از زمره جرایمی میباشد
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
