معافیت از پرداخت هزینه دادرسی — در ایران دادخواهی و احقاق حق علی

در ایران دادخواهی و احقاق حق علی الاصول مستلزم این است که دادخواه هزینه ای در همان ابتدا پرداخت نماید و پرداخت هزینه دادرسی از شرایط صحت تقدیم دادخواست به شمار اما از آنجائیکه ممکن است بعضاً اشخاص تمکن مالی بر پرداخت آن را به هنگام تقدیم داد خواست نداشته باشند قانونگذار به این مهم توجه داشته و ماده ۵۰۴ تا ۵۱۴ از قانون آیین دادرسی مدنی را به مسئله اعسار از پرداخت هزینه دادرسی تخصیص داده و بر این اساس خواهانی که مدعی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی باشد می تواند دعوی اعسار را مطرح نماید علاوه بر آن در بعضی موارد اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی به حکم قانون و بدون طرح دعوی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی معاف هستند. بنابراین لازم است به منظور تبیین هر چه بیشتر این گنجینه دعاوی حقوقی امور شکلی) مطلب ابتداء مقررات راجع به دعوی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی و در ادامه آن اشخاصی که به موجب مقررات می باشند مورد اشاره قرار گیرد. معافیت از پرداخت هزینه دادرسی بر اثر طرح دعوی اعسار معسر از هزینه دادرسی کسی است که به واسطه عدم کفایت دارایی یا عدم دسترسی به مال خود به طور موقت قادر به تأدیه آن نیست . (ماده ۵۰۴ ق.آ.د. م) ۲. اعسار از پرداخت هزینه دادرسی ضمن درخواست نخستین یا تجدیدنظر یا فرجام مطرح خواهد شد طرح این ادعا به موجب دادخواست جداگانه نیز ممکن است. (ماده ۵۰۵ ق.آ.د.م رسیدگی به دعوی اعسار از پرداخت هزینه دادرسی اگر مربوط به مرحله بدوی باشد در صلاحیت همان دادگاه بدوی است و اگر مربوط به مرحله تجدید نظر یا فرجام باشد در دادگاهی رسیدگی می شود که رأی مورد دادخواست تجدیدنظر یا فرجام را صادر نموده است. (ماده ۵۰۵ ق.آ.د. م) . معافیت از هزینه دادرسی باید برای هر دعوا به طور جداگانه تحصیل شود ولی معسر می تواند در تمام مراحل مربوط به همان دعوا از معافیت استفاده کند (ماده ۵۰۸ ق آ. د . م ) . در موارد دعاوی متعددی که مدعی اعسار بر یک نفر همزمان اقامه می نماید حکم اعساری که نسبت به یکی از دعاوی صادر شود نسبت به بقیه دعاوی نیز مؤثر خواهد بود ( ماده ۵۰۹ ق.آ و همچنانکه ملاحظه می شود برای تأثیر حکم اعسار صادره بر دعوی دیگر دو شرط لازم