مفهوم اماره — ماده ۱۳۲۱ ق

<a class="artref" href="/ماده/ماده-1321-a_0815110236986">ماده ۱۳۲۱ ق.م</a> مقرر می دارد اماره عبارت از اوضاع و احوالی است که به حکم قانون یا در نظر قاضی دلیل بر امری شناخته می شود. مقصود از اوضاع و احوال عبارت از شرایط وضعیت و بستری است که زمینه ساز رسیدن به امری باشد و منظور از به حکم قانون یعنی قانونگذاری با ایجاد فرض قانونی چیزی را دلیل برای دیگری شناخته باشد. مانند <a class="artref" href="/ماده/ماده-35-a_0815110235679">ماده ۳۵ ق.م</a> که تصرف به عنوان مالکیت را دلیل مالکیت دانسته است. یا <a class="artref" href="/ماده/ماده-1159-a_0815110236818">ماده ۱۱۵۹ ق.م</a> که ولد فراش را دلیل تعلق آن به صاحب فراش میداند. قاضی یا دادرس کسی است که به شغل قضاوت مشغول باشد که به قاضی ایستاده و نشسته تقسیم می شود. قضات دادسرا اعم از دادستان دادیار و بازپرس که وظیفه کشف و تعقیب جرائم و اجرای احکام را دارند را قاضی ایستاده Magistrat debout) گویند و دادرسان اعم از رئیس شعب حقوقی یا کیفری دادگاه های عمومی و انقلاب و نظامی و قضاوت تجدیدنظر استان و دیوان عالی کشور که عهده دار رسیدگی به دعاوی و جرایم و صدور رأی نسبت به آنها هستند را قاضی نشسته (Magistrat assia) نامند.