مفهوم عدم وفا به مدلول عقد

هرگاه اجرای عقد به هر دلیلی مقدور نباشد وفا به مضمون عقد متعذر خواهد بود. البته ناگفته پیداست که هرگاه تعذر اجرای عقد، در اثر استکاف متعهد از ایفای تعهد باشد نمی توان امتناع متعهد از عمل به تعهد را مصداق تعذر وفا به عهد محسوب و با استناد به آن عقد را باطل شده تلقی کرد بلکه باید او را از طریق حاکم، به انجام دادن عین تعهد و ادار کرد که این موضوع به بحثی جداگانه نیاز دارد. موضوع بحث ما تعذری است که ارتفاع آن در اختیار متعاقدین نباشد. برای مثال، پرنده ای که مبیع واقع شده بگریزد یا آنکه پرنده ای مبیع واقع شود که در هوا باشد و یا آنکه ماهی موجود در دریا مورد بیع قرار گیرد. ذکر این نکته نیز ضروری است که در مواردی، بطلان و انحلال عقد چه بسا موجب ورود خساراتی بر احد طرفین عقد گردد. البته این امر نیز مطلبی است جداگانه که به وجود عنصر تقصیر در متعهد له وابستگی دارد ولی به هر حال از بحث فعلی ما خارج است. یکی از مصادیق تعذر وفا به مدلول عقد تعذر تسلیم موضوع قرار داد است. در فقه و همچنین در قانون مدنی ایران قدرت بر تسلیم مبیع از شرایط صحت بیع به شمار آمده است. به همین علت به عقیده فقها در عقد بیع شرط است که مبیع قابلیت تسلیم داشته باشد. بنابراین، اگر کبوتر در حال پرواز فروخته شود، معامله صحیح نمی دانند. در <a class="artref" href="/ماده/ماده-348-a_0815110235995">ماده ۳۴۸ قانون مدنی</a> ایران نیز بیچ چیزی که بایع قدرت پر تسلیم آن را نمی دانند. در <a class="artref" href="/ماده/ماده-348-a_0815110235995">ماده ۳۴۸ قانون مدنی</a> ایران نیز بیچ چیزی که بایع قدرت پر تسلیم آن را ندارد، باطل اعلام شده است. منظور از تعلیم در واقع حصول قبض مبیع از سوی مشتری است؛ به گونه ای که امکان تصرف و انتفاع از آن برای او فراهم شود؛ خواه این منظور با تسلیم میع از سوی بایع تحقق پلید و خواه خود مشتری به نحوی آن را تسلم کند. البته قدرت پر تسلیم در زمانی که برای تسلیم مقرر شده، شرط است. و متعاملین نیز هنگام معامله باید به وجود این توانایی در زمان تسلیم آگاه باشند و چنانچه با فرض مذکوره پس از انعقاد قرار داد، تسلیم موضوع آن در زمان مقرر شده متعذر شود و امکان تسلم آن از سوی متعهد له نیز نباشد و تعذر ایجاد شده دائم و غیر موقت باشد، تعذر وفا به مدلول عقد مصداق یافته، موجب بطلان عقد می شود.